***
Demansta, kişinin hatırlama ve konsantre olma yeteneği
zamanla azalır.
Uzamsal ve zamansal bilinç zayıflar ve günlük hayatla bağımsız olarak başa çıkmak
gittikçe zorlaşır.
Alzheimer hastalığı demansın en yaygın nedenidir.
Hastalığın adı psikiyatrist Alois Alzheimer'dan gelmektedir.
Kendisi hastalığı ilk kez 20. yüzyılın başında tanımlamıştır.
Demans hastalarının yaklaşık yüzde 70'inin Alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir.
Yetişkinlerin yüzde 15 ila 20'sinde vasküler demans mevcuttur.
Bu hastalık beyindeki dolaşım bozukluklarından meydana gelmektedir.
Etkilenenlerin yaklaşık yüzde 15'inde
demansın her iki formunun bir kombinasyonu saptanmaktadır.
Demansın başka biçimleri de vardır,
örneğin Parkinson hastalığı sırasında ortaya çıkabilen formlar.
Nedenleri: Demans nasıl ortaya çıkar?
Alzheimer hastalığı demansın en yaygın nedenidir.
Bu hastalığın tetikleyicileri henüz tam olarak belirlenememiştir.
Bilinen şeylerden biri,
Alzheimer demansı olan kişilerde
beyindeki önemli bir nörotransmitter olan asetilkolinin
normalin çok altında miktarlarda görülmesidir.
Demans hastalarının beyninde
küçük protein partiküllerinin (örneğin plakların) biriktiği
ve bunların muhtemelen sinir hücrelerinin ölümünden sorumlu olduğu bilinmektedir.
Ancak bilim insanları, Alzheimer hastalığının gelişmesinde
başka faktörlerin de etkili olduğunu varsaymaktadır.
Vasküler demansın nedenlerini belirlemek çok daha kolaydır.
Bunlar çok farklı olabilir, ancak ortak bir noktaları vardır:
Damarlardaki hasarlar nedeniyle beynin belirli bölgelerine
yeterince kan ve dolayısıyla yeterince oksijen ulaşamamaktadır.
Bu bozukluk örneğin kılcal beyin damarlarındaki arterioskleroz
("vasküler kalsifikasyon") nedeniyle veya dolaşan bir kan pıhtısının yol açtığı
ani damar tıkanıklığı sonucu oluşmaktadır.
Risk faktörleri ve önleyici tedbirler nelerdir?
Alzheimer demansı olasılığı
yaşla birlikte (yaklaşık 65 yaşından itibaren) artmaktadır.
Alzheimer hastalığının nedenleri henüz tam olarak bilinmiyor olsa da
Alzheimer riskini artıran faktörler tahmin edilebilmektedir.
Bu faktörler özellikle şunlardır:
Metabolik hastalık diabetes mellitus,
sigara içmek, depresyon,
az sosyal ilişki.
"Kalıtım" faktörünün
Alzheimer demansının gelişiminde nasıl bir rol oynadığı
henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır
ve araştırmaların devam etmesi gerekmektedir.
Vasküler demansın oluşumundaki ana risk faktörlerinin tümü,
kardiyovasküler hastalıklara
ve vasküler hasara da yol açabilen risk faktörleridir.
Bunlar özellikle şunlardır:
Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol seviyesi,
diabetes mellitus, sigara içmek
aşırı kilo ve obezite, hareketsiz yaşam tarzı.
Düzenli fiziksel aktivite, sigara içmemek, dengeli beslenme
ve yüksek tansiyon ve diyabet gibi mevcut hastalıkların
uygun bir şekilde tedavi edilmesi vasküler demans riskini
azaltmak için önemli önleyici tedbirlerdir.
Ancak bu önlemlerle
Alzheimer hastalığı riski de azaltılabilir.
Ayrıca canlı bir sosyal hayatın
ve aktif bir günlük yaşamın da demansı önleyebileceği kabul edilmektedir.
Demans nasıl tedavi edilebilir?
Alzheimer demansı kronik bir hastalıktır,
ve birkaç yıllık bir süre içinde ilerler.
Alzheimer hastalığının ilerlemesi günümüzde halen önlenememektedir.
Vasküler demansta
hastalığa neden olan temel hastalıklar tedavi edilebilmektedir.
Ancak, asıl demans için aşağıdakiler geçerlidir:
Alzheimer demansının ve vasküler demansın günümüzde henüz tedavisi yoktur.
Bu nedenle tıbbi tedavinin ve beraberindeki tıbbi önlemlerin birincil amacı,
mümkün olduğunca uzun süre iyi bir yaşam kalitesi sağlamak
ve hastanın günlük yaşamında ihtiyacı olan becerileri ve bağımsızlığını
mümkün olduğunca korumaktır.
Demans hastaları genellikle uzun süreli desteğe ve tedaviye ihtiyaç duyar.
Bu sürece tıbbın birçok alanından
(bakım, ergoterapi, fizyoterapi ve sosyal hizmet) uzmanlar dahil olabilir.
Ailenin desteği de genellikle bakımın temelini oluşturur.
Gönüllüler de sürece dahil olabilir.
Demansın ilaçsız tedavisinde en yaygın seçenekler arasında
hafıza ve oryantasyon egzersizleri,
fiziksel aktivite ve ailedeki yakınların eğitimi vardır.
En yaygın ilaçlar arasında kolinesteraz inhibitörleri,
memantin ve ginkgo ağacının yapraklarından elde edilen özler bulunmaktadır.
Kısaca:
Demansta hafıza ve konsantrasyon yeteneği zayıflar.
Hastalar giderek daha fazla desteğe ihtiyaç duyar.
Demansın en yaygın nedeni
beyindeki sinir hücrelerinin ölümüne yol açan Alzheimer hastalığıdır.
İkinci en yaygın neden,
beyinde vasküler demansa yol açan dolaşım bozukluklarıdır.
Alzheimer hastalığının nedeni
henüz tam olarak anlaşılamamıştır.
Beyindeki dolaşım bozukluklarını genellikle
yüksek tansiyon ve arterioskleroz gibi kardiyovasküler hastalıklar tetiklemektedir.
Alzheimer demansının ve vasküler demansın günümüzde henüz tedavisi yoktur.
Demansın ilaçlı ve ilaçsız tedavisinin amacı,
genel yaşam kalitesini artırmak, günlük yaşamda gereken becerileri
ve bağımsızlığı mümkün olduğunca uzun süre korumak
ve zihinsel şikayetleri hafifletmektir.
Ayrıca aile fertleri üzerindeki yükün azaltılması da amaçlanmaktadır.