Hastalıklar Safra taşları

Safra taşları yoğunlaşmış safra birikintileridir. Safra kesesinde veya safra yollarında ortaya çıkarlar. Safra kesesi küçük, armut biçimli içi boş bir organdır; karaciğerin altında karnın sağ tarafında yer alır. Her gün karaciğerde bir litreye kadar safra üretilir. Safra, bağırsaklardaki yağların emilimi için önemlidir. Yemekten sonra çoğu, safra yolu üzerinden doğrudan ince bağırsağa akar. Kalan safra, yemekler arasında safra kesesinde depolanır ve yoğunlaşır.

Safra kesesi ameliyatları Almanya'da en yaygın ameliyatlar arasındadır. Her yıl yaklaşık 175.000 erkek ve kadın ameliyat edilir. Bunun nedeni çoğunlukla safra taşlarının rahatsızlıklara veya ikincil hastalıklara neden olmuş olmasıdır.

Ama safra taşları genellikle zararsızdır ve birçok insanda ağrıya neden olmaz. Rahatsızlıkların ortaya çıkması durumunda sadece semptomlar tedavi edilebilir. Bazen ameliyat düşünülür. Doktorlar safra yollarında veya safra kesesinin tamamında sıkışmış safra taşlarını çıkarır.

Safra taşlarına rağmen birçok insanda hiç şikayet olmaz veya çok az şikayet olur. Araştırmalara göre, her 100 kişiden yaklaşık 2 ila 4'ü bir yıl içinde hissedilir rahatsızlıklar yaşar. Halihazırda kolik gibi rahatsızlıkları olan her 100 kişiden yaklaşık 50'sinde 2 yıl içinde tekrar ağrı ortaya çıkacaktır.

Safra kesesi, safrayı bağırsağa akmaya zorlamak için kasıldığında, ancak çıkış safra taşları tarafından engellendiğinde kolik oluşur. Ağrı dalgalar halinde gelir ve sırt ve sağ omuza yayılabilir. Genellikle en geç bir saat sonra azalır ve birkaç saat sonra tamamen kaybolur. Bunun yanı sıra mide yanması, şişkinlik, bulantı, kusma ve şişkinlik hissi gibi başka şikayetler de mümkündür.

Safra yolu taşları da üst karın bölgesinde kramp benzeri ağrıya neden olabilir. Daha sonra sarılık (ikter) da oluşabilir. Cildin ve gözlerin beyazlarının (gözün sklerası) sararması ile tespit edilebilir. Ayrıca idrar koyu, dışkı açık renkli olabilir.

Sarılık, safranın drenajı uzun süre tıkalı kaldığında ortaya çıkar. Karaciğerde oluşan safra pigmenti (bilirubin), artık dışarı akamaz. Bu kırmızı kan pigmenti hemoglobin parçalandığında üretilir. Kana daha fazla sarı bilirubin geçer ve böylece renk değişimlerine neden olur.

Safra, su ve bazıları suda çözünmeyen çeşitli maddelerden oluşur. Bu maddeler bir araya geldiğinde safra taşları oluşabilir. 

Safra taşlarının çoğu ağırlıklı olarak kolesterolden oluşur. Pigment taşları olarak adlandırılan taşlar ise daha nadirdir. Pigment taşları, kırmızı kan pigmentinin sarımsı parçalanma ürünü olan kalsiyum ve bilirubinden oluşur.

Safra taşları genellikle safra kesesinde oluşur. Ancak doğrudan safra yollarında da ortaya çıkabilirler. Safra yolu taşlarının çoğu safra kesesinde oluşur ve ancak daha sonra ana safra yoluna (ductus choledochus) ilerler. Diğer bir fark ise konumdur: Safra kesesindeki taşlara kolesistolitiazis, safra yollarındaki taşlara koledokolitiazis denir.

Safra taşlarını tetikleyen faktörler şunları içerir:

• İleri yaş: Safra taşı riski 40 yaşından itibaren artar.
• Genetik yatkınlık: Bu, birkaç akrabada önceden safra taşı gelişmiş olmasıyla ortaya çıkar.
• Cinsiyet: Kadınlarda safra taşı daha sık görülür.
• Gebelik
• Menopoz sırasında doğum kontrol hapları veya östrojen tabletleri (hormon tedavisi)
• Safra kesesinin işlev bozukluğu: organ düzgün bir şekilde toplanamaz ve böylece taş oluşumuna yol açar.
• Kısa bağırsak sendromu: Bu, ince bağırsağın büyük bir kısmı cerrahi olarak çıkarıldıktan sonra ortaya çıkabilecek ikincil bir durumdur.
• Diyabet
• Belirli diyabet ilaçları (GLP-1 analogları)
• Karaciğer sirozu: Metabolik bozukluklar veya yüksek alkol tüketiminden kaynaklanan ciddi bir karaciğer hastalığıdır.
• Ciddi aşırı kilo
• Kısa sürede hızlı kilo kaybı: örneğin ameliyatla midesi küçültülen aşırı kilolu bireylerde.
• Özel, yüksek kalorili tüple besleme ve sıvıyla besleme
• Kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasının arttığı hastalıklar (hemoliz)

Nüfusun yüzde 5 ila 25'inde safra taşı olduğu tahmin edilmektedir. 40 yaşın üzerindeki kişiler daha sık etkilenir, kadınlarda erkeklerden daha sık görülür. Çoğu insanda safra taşları herhangi bir rahatsızlığa neden olmaz.

Tipik semptomlar ortaya çıktığında komplikasyon riski artar. Bu, örneğin safra kesesi veya pankreas iltihabına ve nadiren bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Safra taşı olup hiç şikayeti olmayan kişilerin yılda yaklaşık %0,2'sinde komplikasyon gelişirken, safra taşına bağlı şikayetleri olan kişilerde bu oran yaklaşık %2'dir.

Safra taşı olan ve hiçbir semptomu olmayan kişilerde taşlar bazen başka nedenlerle yapılan bir abdominal ultrason taraması sırasında tesadüfen keşfedilebilir.

Tipik şikayetler ortaya çıkarsa, özel bir muayene yapılır. Semptomların daha iyi yorumlanabilmesi için muayenenin başında tüm belirtilerin doktora ayrıntılı olarak anlatılması önemlidir.

Teşhis genellikle çok zaman alıcı değildir. Muayeneyi fizik muayene ve karın ultrasonu takip eder. Çoğu zaman, bu yeterlidir. Semptomların başka hastalıklardan kaynaklanmadığından emin olmak için daha ileri tetkikler gerekebilir.

Teşhis amacıyla endoskopik retrograd kolanjiyografi (ERC) adı verilen yöntem daha nadir uygulanır; genellikle yalnızca safra kanalında taş bulunduğundan emin olunduğunda yapılır. Bu yöntemde de doktor, bir endoskopu yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının başlangıcından geçirerek safra kanalının ağzına kadar ilerletir. Taşları röntgen görüntüsünde görünür hale getirmek için kanala kontrast madde enjekte edilir. Muayene sırasında taşlar yalnızca tespit edilmekle kalmaz, endoskop yardımıyla doğrudan çıkarılabilir.

Alternatif olarak manyetik rezonans kolanjiyografi (MRC) seçeneği değerlendirilebilir. Bu yöntemde hasta, safra kanalı sisteminin kesit görüntülerini "dışarıdan" oluşturan bir manyetik rezonans görüntüleme cihazına yatırılır. Çıkarılması gereken safra taşları tespit edilirse bunun için ayrı bir müdahale gerekir.

Safra taşları sorun yaratmıyorsa, genellikle tedaviye ihtiyaç duyulmaz. Safra taşı olan birçok kişi uzun süre herhangi bir semptom yaşamaz. Ayrıca, herhangi bir tedavinin yan etkileri olabilir ve ameliyatlar her zaman belirli bir risk taşır.

Ağrılı koliği gidermek için çeşitli ağrı kesiciler ve antispazmodik ilaçlar vardır. İbuprofen gibi steroid olmayan antienflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) özellikle etkilidir. Bu ağrı kesiciler, antikonvülzanlardan daha çok işe yarar. Şişkinlik veya mide bulantısı gibi semptomlar da ilaçla tedavi edilebilir. Safra taşlarını çözebilen ilaçlar nadiren reçete edilir. Çünkü bu ilaçların etkisi oldukça sınırlıdır ve yalnızca küçük kolesterol taşlarında işe yarar.

Ağrılı kolikleri ve komplikasyonları kalıcı olarak önlemek isteniyorsa safra kesesinin veya safra kanalındaki taşların çıkarılması tek seçenektir. Bu adımın gerekli ve uygun olup olmadığı; şikayetlerin şiddetine, komplikasyon riskine ve eşlik eden olası hastalıklara bağlıdır.

Çok büyük safra kesesi taşları olan veya belirli bir porselen safra kesesi formuna sahip kişilerde safra kesesi kanserine yakalanma riski yüksektir. Porselen safra kesesi, safra kesesi duvarının kireçlendiği çok nadir bir durumdur. Bu durumda hiç şikayet olmasa dahi safra kesesinin alınması değerlendirilebilir.

Safra taşı tedavisi hakkında örneğin bir ameliyatın avantaj ve dezavantajlarının neler olduğu ve safra kesesi olmadan nasıl yaşanacağı gibi daha detaylı bilgileri gesundheitsinformation.de adresinden edinebilirsiniz.