Hastalıklar Çocuk felci (polio)
ICD kodları: A80 B91 G14 ICD kodları nedir?
Çocuk felci, kalıcı felce neden olabilen çok bulaşıcı bir viral hastalıktır. Geçmişte, bu hastalık sıklıkla çocuklarda görülmekteydi. Aşılar ile çocuk felci önlenebilir. Günümüzde çocuk felci virüsleri sadece birkaç ülkede vardır. Aşı koruması olmayan yetişkinler de bu hastalığa yakalanabilir.
Bir bakışta
- Polio olarak da bilinen çocuk felci, virüslerin neden olduğu çok bulaşıcı bir hastalıktır.
- Günümüzde sadece birkaç ülkede, özellikle hijyen koşullarının yeterli olmadığı durumlarda ortaya çıkmaktadır.
- Genellikle sadece hafif semptomlar görülür veya hiç semptom görülmez.
- Bu enfeksiyon nadiren kalıcı felce yol açabilir. Solunum kasları etkilendiğinde bu hastalık ölüme neden olabilir.
- Aşı gibi yöntemlerle sağlanan bağışıklık koruması yoksa yetişkinler de çocuk felcine yakalanabilir.
- Tedavisi yoktur. Çocuk felci aşısı ile hastalık önlenebilir. Almanya'da bu amaçla yalnızca inaktif poliovirüs içeren aşılar kullanılmaktadır.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Çocuk felci nedir?
Çocuk felci, aşının geliştirilmesinden önce çocuklarda birçok hastalığa ve ölüme yol açmış son derece bulaşıcı bir virüs hastalığıdır. Latince "Poliomyelitis" teriminden türetilmiştir, kısaca polio olarak da bilinir.
Çocuk felci virüsü, dünya çapındaki aşı kampanyaları sayesinde neredeyse ortadan kaldırılmıştır. Günümüzde sadece birkaç ülkede görülmektedir, fakat bu ülkelerden Almanya'ya taşınması mümkündür. Özellikle hijyen koşullarının yeterli olmadığı durumlarda enfeksiyon riski vardır. Virüs tamamen ortadan kalkmadığı sürece çocuklar erken yaşta buna karşı aşılanır.
Çocuk felci virüslerinin neden olduğu bir enfeksiyon söz konusu olduğunda, genellikle hiç semptom görülmez veya sadece hafif semptomlar görülür. Bununla birlikte, enfekte olan insanların yaklaşık 200'ünden 1'inde tamamen iyileşmeyen felç ortaya çıkabilir. Solunum kasları bundan etkilenirse, hayati tehlike oluşturan solunum felci meydana gelebilir. Bağışıklık koruması yoksa, yetişkinler de çocuk felcine yakalanabilir.
Çocuk felcinde hangi semptomlar görülür?
Polio virüsü enfeksiyonu bulaşan insanların yüzde 95'inden fazlasında herhangi bir semptom görülmemektedir.
Semptomlar ortaya çıktığında, art arda görülen üç semptom şekli vardır:
- Abortif poliomiyelit: Bu, sinir sistemini etkilemeyen bir semptom şeklidir.
- Paralitik olmayan poliomiyelit: Sinir sistemi etkilenir, ancak felç meydana gelmez.
- Paralitik poliomiyelit: Sinir sistemi etkilenir ve felç meydana gelir.
Sinir sistemini etkilemeyen çocuk felci
Bu hafif semptom şekli, hastaların yüzde 4 ila 8'inde ortaya çıkar ve bulantı, kusma, ishal, ateş, boğaz ağrısı, kas ve baş ağrısı gibi genel semptomlara yol açar.
Sinir sistemini etkileyen ve felce yol açmayan çocuk felci
Bu semptom şekli, enfekte olan kişilerin yüzde 2 ila 4'ünde ortaya çıkar ve hafif semptomlar başladıktan yaklaşık 3 ila 7 gün sonra fark edilir. Semptomlar ateş, boyun tutulması, sırt ağrıları ve kas kramplarıdır.
Sinir sistemini etkileyen ve felce yol açan çocuk felci
Bu semptom şekli, çocuk felcine yakalananların yüzde 0,1 ila 1'inde görülür ve paralitik olmayan çocuk felcinden yaklaşık 2 ila 3 gün sonra ortaya çıkar. Hasta tekrar ateşlenir ve buna şiddetli sırt, boyun ve kas ağrıları eşlik eder. Ayrıca felç meydana gelir. Çoğunlukla farklı bacak kaslarında felç meydana gelir ancak kol, karın, göz ve solunum kasları da bundan etkilenebilir.
Çocuk felcinin nedeni nedir?
Çocuk felci, polio virüslerinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Polio virüsleri enterovirüslerdendir ve sadece insanlarda gastrointestinal sistemde görülür.
Hastalığa neden olabilecek farklı poliovirüs türleri vardır: Orijinal form yabani poliovirüslerdir. Günümüzde yalnızca Afganistan ve Pakistan'da görülmektedirler. Bazı ülkelerde çocuk felcine karşı ağızdan alınan oral aşı mevcuttur. Bu yöntemde zayıflatılmış, canlı virüsler kullanılarak aşı yapılır. Aşı virüsü olarak adlandırılan bu virüsler genellikle hastalığa yol açmaz ancak birkaç hafta boyunca dışkı yoluyla vücuttan atılır. Zamanla genetik değişime uğrayabilir ve yabani poliovirüsler gibi hastalığa neden olabilirler. Bu nedenle bunlar ağızdan alınan aşı kaynaklı poliovirüsler olarak da adlandırılır.
Enfeksiyon, örneğin ellerden ağza dışkı kontaminasyonuyla gerçekleşir. Kötü hijyen koşullarında içme veya banyo suyundaki dışkı kirliliği yoluyla da bulaşma meydana gelebilir. Hastalığın ilk evrelerinde virüsler boğazda çoğalarak küçük damlacıklar üzerinden hava yoluyla bulaşmaya neden olur. Poliovirüs enfeksiyonu bir kişide hiçbir hastalık belirtisine yol açmasa bile bu kişi hastalığı başkalarına bulaştırabilir.
Hastalık belirtileri poliovirüs bulaşmasından 3 ila 35 gün sonra ortaya çıkabilir. Virüslerin dışkı ile atılımı enfeksiyondan sonra 6 haftaya kadar sürebilir, münferit durumlarda daha da uzun sürebilir. Bulaşma riski, özellikle hijyenik olmayan tuvaletlerde çok yüksektir.
Çocuk felcinin görülme sıklığı nedir?
Geçmişte, polio virüsleri dünya çapında yaygındı. Çocuk felci, çocukların çok küçük yaşlarda virüslere temas etmesi nedeniyle çocuk hastalıklarından biri olarak kabul edilmekteydi. Aşılar sayesinde bu virüs neredeyse ortadan kaldırıldı. Günümüzde orijinal yabani poliovirüsler yalnızca Pakistan ve Afganistan'da görülmektedir. Almanya'da bu tür bir poliovirüs ile son bulaşma 1990 yılında yaşanmıştır.
Çocuk felcine karşı aşılar için başlangıçta iyi bir bağışıklık koruması sağlayan, zayıflatılmış, canlı virüsler kullanıldı. Bu aşı doğrudan ağza veya bir miktar şekerin üzerine damlatılmaktaydı. Bu nedenle bu aşıya oral aşı adı da verilmekteydi. Bu aşı virüslerinin dezavantajı, nadir durumlarda aşı kaynaklı polio olarak bilinen çocuk felci hastalığına yol açabilmeleri olmuştur. Almanya'da 1998 yılına kadar yılda yaklaşık 1 ila 2 aşı kaynaklı hastalık vakası görülmekteydi.
Günümüzde inaktif virüs içeren, yine iyi koruma sağlayan ve aşı kaynaklı felce yol açmayan bir aşı mevcuttur. Almanya'da 1998'den beri yalnızca bu aşı kullanılmaktadır. Ancak bazı başka ülkelerde hala zayıflatılmış canlı aşı uygulanmaktadır. Bu aşı virüsleri birkaç hafta boyunca dışkı ile dışarı atılır. Böylece yayılabilir ve zamanla genetik olarak değişebilirler. Bu durum oral aşı kaynaklı poliovirüslerin ortaya çıkmasına ve yabani poliovirüslere benzer şekilde hastalığa yol açmasına neden olabilir.
Ayrıca herkes çocuk felcine karşı tam olarak aşılanmış değildir. Bu nedenle günümüzde de poliovirüslerin yaygın olduğu ülkelerde daha büyük hastalık salgınları meydana gelebilir.
Almanya'da çocuk felcinin kökünün kazınmış olduğu kabul edilmektedir. Ancak poliovirüsler başka ülkelerden taşınabilir. 2024 yılı sonunda Almanya'nın birkaç şehrinde atık sularda oral aşı kaynaklı poliovirüsler tespit edilmiştir. Tam aşılama, hastalığa karşı güvenilir koruma sağlar ve dünya genelinde çocuk felci vakası veya sağlıklı virüs taşıyıcısı kalmayana kadar önemini korur.
Siz veya çocuğunuz için aşı önerilip önerilmediğini Polio aşı kontrolü üzerinden öğrenebilirsiniz.
Atık sularda poliovirüs tespiti ile ilgili sık sorulan soruların yanıtları Robert Koch-Institut (RKI, Robert Koch Enstitüsü) tarafından verilmektedir.
Video Aşı nasıl işe yarar?
Aşağıdaki videodan, aşının nasıl işe yaradığını öğrenebilirsiniz.
Bu ve başka videolar YouTube kanalında da mevcuttur
Şimdi izleyinBu sitede yayınlanan veri koruma bildirimleri geçerlidir.
Çocuk felci nasıl seyreder?
Felcin meydana gelmediği hafif semptomlu çocuk felci ve paralitik olmayan çocuk felci, kalıcı hasar bırakmadan iyileşebilmektedir.
Paralitik çocuk felcinde ortaya çıkan felç, yalnızca kısmen iyileşir. Hayati önem taşıyan merkezlerin bulunduğu beyin sapı etkilenirse veya solunum kasları felç olursa ölümle sonuçlanabilir.
Hastalık geçirildikten yıllar hatta on yıllar sonra bile kas erimesi ve artan felç durumları yeniden ortaya çıkabilir. Bu durum polio sonrası sendromu olarak adlandırılır. Bunun tam olarak nasıl geliştiği günümüze kadar henüz netleştirilememiştir.
Hastalık tarafından başlangıçta etkilenmeyen sinirlerin zarar gören sinirlerin işlevini üstlendiği ve bu nedenle aşırı yüklendiği tahmin edilmektedir. Devam eden bu aşırı yüklenme, zamanla başlangıçta sağlıklı olan sinirlerin de zarar görmesine ve işlev kaybına yol açar. Sonuç olarak, daha önce etkilenmemiş vücut bölgelerinde de felç durumları ortaya çıkar.
Çocuk felci nasıl önlenebilir?
Çocuk felci patojeni olan poliovirüslere karşı özel bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Bu nedenle önleyici çocuk felci aşısı son derece önemlidir.
Çocuk felci dünyada artık neredeyse hiç görülmemektedir. Ancak seyahat eden veya göç eden insanlar polio virüslerini hastalığın yayıldığı bölgeden diğer ülkelere taşıyabilir. Dünya Sağlık Örgütü, bu hastalığı tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Çocuk felci aşısı, polio virüsleri dünyanın hiçbir yerinde görülmeyene kadar gereklidir.
Almanya'da yalnızca inaktif poliovirüs içeren ve aşı kaynaklı felce neden olmayan aşı kullanılmaktadır. Bu aşı genellikle bebekler için halihazırda önerilen beşli veya altılı karma aşıya dahil edilmektedir. Temel aşılama genellikle yaşamın 2, 4 ve 11. aylarında önerilir ve kas içine enjeksiyon şeklinde uygulanır. Tam koruma için 9 ila 16 yaşları arasında bir hatırlatma aşısı yapılması tavsiye edilir. Yetişkinlik çağında tam bağışıklama yapılan kişiler, aşı korumasını 10 yıl sonra yenilemelidir.
Bu hatırlatma aşısından sonra normal şartlarda başka bir çocuk felci aşısına gerek kalmaz. Bulaşma riski taşıyan ülkelere yapılan seyahatlerde bazen ilave bir hatırlatma aşısı önerilir.
Siz veya çocuğunuz için aşı önerilip önerilmediğini Polio aşı kontrolü üzerinden öğrenebilirsiniz.
Seyahatle ilgili aşı tavsiyelerine ilişkin ayrıntılı bilgileri Auswärtigen Amt'ın (Dışişleri Bakanlığı) sayfalarında bulabilirsiniz.
Çocuk felci nasıl teşhis edilir?
Çocuk felci hastalığında görülen felçlerin tipik özelliği, uzuvların farklı derecelerde etkilenmesidir. Bu durum, felcin vücudun iki tarafına eşit derecede etki etmediğini gösterir.
Ancak kesin bir teşhis koymak için, patojenlerin tespit edilmesi gereklidir. Poliovirüslerin tespiti, laboratuvarda yapılan bir dışkı örneği incelemesi ile sağlanır. Bazen doktorlar boğaz sürüntüsü alır veya beyni ve omuriliği çevreleyen beyin omurilik sıvısından örnek alırlar.
Çocuk felci nasıl tedavi edilir?
Polio virüslerinin bulaşmasına karşı etkili bir ilaç yoktur. Bu nedenle çocuk felcinin tedavisi, semptomları hafifleten önleyici tedbirlerle kısıtlıdır. Hastalığın akut evresinde bunlar örneğin ateş düşürücü veya ağrı kesici ilaçlardır. Solunum kasları felçten etkilenmişse solunumun cihazla desteklenmesi gerekebilir.
Kalıcı felç yaşayan kişilere ortopedistler ve fizyoterapistler tarafından genellikle daha yoğun ve uzun süreli tedaviler uygulanır. Çeşitli tedavilerin amaçlarından biri, örneğin, hastaların felce rağmen bağımsız şekilde yürüyebilmelerini sağlamaktır. Bu önlemler, kaslarda dengesizliğin ve eklem sertleşmelerinin önlenmesine yöneliktir.
Polio virüsü enfeksiyonunun oldukça yaygın görülen bir sonucu olan postpolio sendromu söz konusu olduğunda; dayanıklılık antrenmanları ve ağrı kontrolleri, ömür boyu sürecek bir tedavinin önemli parçalarıdır.
Çocuk felci hakkında nereden daha fazla bilgi edinilebilir?
infektionsschutz.de adresinde çocuk felci ile ilgili daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA, Federal Sağlık Eğitimi Merkezi), çocuklar, gençler ve yetişkinler için önerilen çocuk felci aşıları hakkında ayrıntılı bilgiyi impfen-info.de web sitesinde sunmaktadır.
- Robert Koch-Institut (RKI). RKI-Ratgeber: Poliomyelitis. Aufgerufen am 23.12.2024.
- Robert Koch-Institut (RKI). Schutzimpfung gegen Poliomyelitis: Häufig gestellte Fragen und Antworten. Aufgerufen am 23.12.2024.
- Robert Koch-Institut (RKI). Stellungnahme der Nationalen Kommission für die Polioeradikation zum Nachweis infektiöser Polioviren (cVDPV2) im Abwasser mehrerer deutscher Städte. Aufgerufen am 10.01.2025.
- Wolbert JG, Higginbotham K. Poliomyelitis. [Updated October 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. 2025 Jan-. Aufgerufen am 13.01.2025.
Deutsche Gesellschaft für Pädiatrische Infektiologie e.V. (Alman Pediatrik Enfeksiyon Hastalıkları Derneği) (DGPI) tarafından kontrol edilmiştir.
Tarih: