Hastalıklar Korneada eğrilme (astigmat)

Astigmatta gözün korneası ve bazen de göz merceği eşit olmayan şekilde kavislidir. Bu nedenle gelen ışık ışınları retina üzerinde tek bir noktada değil, bir çizgi şeklinde toplanır. Sonuç olarak, algılanan görüntü bozulur ve bulanıklaşır. Örneğin karanlıkta kırmızı bir trafik lambası kırmızı bir nokta olarak değil, daha çok bulanık, kısa kırmızı bir çubuk şeklinde görülür. Astigmat, retina eğimi olarak da adlandırılır.

"Astigmat" terimi Yunancadan gelmektedir ve anlamı "noktasızlık"tır. Gözdeki bu görme kusuru genellikle doğuştan gelir ve sıklıkla miyop veya hipermetrop ile birlikte görülür.

Korneadaki eğimin hafif olması, genellikle rahatsızlığa neden olmaz ve fark edilmez. Eğimin daha belirgin olması halinde, aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

• Nesnelerin bulanık veya çarpık görülmesi
• Gözlerde yorgunluk ve ağrı
• Baş ağrısı

Astigmatın özelliği, uzağı veya yakını bulanık görme (miyop veya hipermetrop) kusurunun aksine, hem yakının hem de uzağın bulanık görülmesidir.

Kornea ve göz merceği gözümüze giren ışığı kırar. Işık böylece odaklanır ve tek bir noktada birleşir. Odak noktası olarak adlandırılan bu nokta normalde retinada tam olarak en keskin görmenin gerçekleştiği merkez bölgede (makula) yer alır. Burada çok sayıda görme hücresi bulunur. Bu hücreler ışık uyarılarını sinir sinyallerine dönüştürür ve görme siniri aracılığıyla beyne iletir. Net görüntü bu şekilde oluşur.

Astigmatlı gözlerde ise durum farklıdır: Burada ışık ışınları makulada toplanarak birleşmez. Bunun yerine retina üzerinde daha geniş bir şekilde yayılarak bir çizgi oluştururlar. Bulanık veya eğri bir görüntü ortaya çıkar.

Bunun nedeni genellikle korneadaki eğriliktir: Kornea irisi ve göz bebeğini kaplar ve normalde bir küre gibi her yöne eşit kavis yapar. Astigmatta ise biçimi bozulmuştur. Şekli daha ziyade ovaldir, tıpkı ayağın hafifçe zemine bastırdığı bir top gibi. Bu yüzden göze giren ışık ışınlarını eşit şekilde kıramaz.

Korneanın ne kadar düzensiz bir eğrilikte olduğuna ve ışığı nasıl kırdığına bağlı olarak astigmat iki türe ayrılır: 

• Düzenli astigmat: Kornea dikey eksende yatay eksene göre ışığı daha fazla kırar. Bu tür daha yaygındır ve genellikle doğuştan gelir. Nasıl oluştuğu tam olarak bilinmemektedir. Nedenlerinin esas olarak genetik olduğu düşünülmektedir. 
• Düzensiz astigmat: Kornea tamamen düzensiz kavis yapmıştır ve birçok noktada ışığı çok farklı derecelerde kırar. Bu durum yaşamın ilerleyen dönemlerinde, korneanın kornea konisi (keratokonus) olarak adlandırılan bir biçime doğru ilerlemesi gibi göz hastalıklarıyla ortaya çıkabilir. Kornea iltihabı veya göz ameliyatı sonrası oluşan hasarlar ile izler de buna neden olabilir.

Nadir durumlarda astigmat, kornea eğriliğinden değil de biçimi bozulmuş göz merceği veya retinadan kaynaklanır.

Korneanın kavisi çoğu insanda mükemmel olmadığı için astigmat oldukça yaygındır. Ancak çoğunlukla fark edilmeyecek kadar hafif düzeydedir. 

Tahminlere göre Almanya'daki yetişkinlerin üçte birinde 0,5 diyoptrinin üzerinde belirgin astigmat vardır. Yaşlılarda ve ebeveynlerinde astigmat olan kişilerde daha sık görülür.

Astigmatın derecesi yaşam boyunca genellikle değişmez. Ancak özellikle ilerleyen kornea deformasyonu (keratokonus) gibi belirli göz hastalıklarından kaynaklanıyorsa bazen kötüleşebilir. Ayrıca katarakt merceğin kırma gücünü değiştirebilir ve böylece astigmatı artırabilir veya hafifletebilir.

Çocuklarda astigmat tedavi edilmezse kalıcı görme zayıflığına yol açabilir. Gözler farklı derecede etkilenmişse beyin iki farklı görüntüyü işlemek zorunda kalmamak için zayıf olan gözden gelen bilgileri bastırır. Bu durumda görme yetisi tam gelişemez ve göz tembelliği (ambliyopi) ortaya çıkar. Çocukların çoğunda bu göz tembelliği gözlük kullanımı veya daha iyi gören gözün geçici olarak kapatılmasıyla düzeltilebilir.

Çocuklarda basit görme testleri düzenli çocuk gelişim taramalarının bir parçasıdır. Bazı çocuk doktoru muayenehanelerinde özel cihazlarla gözün kırma gücü de ölçülebilir. Anormallik durumunda doktor, çocuğu daha kapsamlı bir muayene için göz doktoruna sevk eder.

Astigmatı olan ebeveynlerin, çocuklarını en geç iki yaşına geldiklerinde göz doktoruna muayene ettirmeleri önerilir.

Ekran başında çalışan kişilere, işveren tarafından iş yeri hekimi aracılığıyla düzenli göz muayenesi olma imkanı sunulmalıdır.

Astigmatı teşhis etmek için göz doktorları çeşitli prosedürler ve cihazlar kullanır:    

• Placido diski: Üzerinde renkli halkalar bulunan ve hastanın baktığı yuvarlak bir disktir. Göz doktoru halkaların korneaya nasıl yansıdığını inceler: Yansımalar bozuksa bu astigmat belirtisidir.
• Oftalmometri: Doktor, oftalmometre adı verilen cihazla korneaya iki görüntü yansıtır. Görüntülerin arasındaki mesafe, kornea üzerinde tam üst üste gelecek şekilde ayarlanır. Bu işlem farklı açılardan tekrarlanır. Sonuçlar korneanın ne kadar eğri olduğunu gösterir.
• Kornea topografisi: Korneanın yüzeyi bilgisayarlı bir cihazla (keratograf) hassas bir şekilde ölçülebilir; dağları ve vadileri olan topografik bir harita gibi görüntülenebilir. Bu işlem özellikle düzensiz astigmatta veya göz ameliyatı öncesinde gereklidir.

Yapılan diğer muayenelerle görme kusurunun derecesi belirlenir. Bu, özel aletlerle veya hastanın farklı güçteki mercekler aracılığıyla bir panodan veya ekrandan sembolleri okuduğu görme testiyle yapılır.

0,5 diyoptriye kadar olan hafif astigmat nadiren rahatsızlık verir, bu nedenle genellikle tedavi gerekmez. Daha yüksek dereceli astigmat ise genellikle gözlük veya kontakt lenslerle düzeltilebilir. Ancak düzensiz astigmatta gözlük fayda sağlamaz – burada yalnızca sert (sabit şekilli) kontakt lensler kullanılabilir.

Ek olarak, bu görme bozukluğunu tedavi etmek için çeşitli cerrahi prosedürler de mevcuttur. Hangi yöntemin uygun olduğu, diğer faktörlerin yanı sıra astigmatın ciddiyetine bağlıdır ve göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir. 

Kornea cerrahisinde sıklıkla lazer ışınları kullanılır. Lazer tedavisi korneanın eğimini değiştirebilir. Işık kırılmasını düzeltmek için göze yapay lensler de yerleştirilebilir.

Cerrahi yöntemler genellikle yalnızca yetişkinlerde uygulanır ve ücreti hasta tarafından karşılanır. Başka bir şekilde tedavi edilemeyecek özel astigmat vakalarında ameliyat, çocuklar için de düşünülebilmektedir. 

Çocuklar iyi göremiyor ve gözlük kullanmıyorsa bu durum okulda sorunlara yol açabilir. Araştırmalarda bu, en azından miyop ve hipermetrop çocuklarda gösterilmiştir. Çünkü çocuklar tahtada veya kitaplarda ne yazdığını anlamakta zorlanmaktadırlar. Ancak gözlük aldıklarında okul başarıları artmıştır. 

Astigmat yeterince düzeltilirse normalde günlük yaşamda hiçbir soruna yol açmaz. Ancak diğer çocuklar tarafından alay edilmeleri gibi nedenlerle özellikle çocuklar gözlük takmaktan hoşlanmayabilir. Çocukların "havalı" bir model seçebilmeleri için gözlüklerini kendilerinin seçmesine izin vermek faydalı olabilir. Ayrıca gözlüğün mümkün olan en iyi şekilde ayarlanması ve rahat oturması önemlidir.