Sağlıklı yaşam İklim değişikliği ve polen: Alerji neden artıyor?

Alerjiler, kişinin kendi bağışıklık sistemi, örneğin uçan polenler gibi aslında zararsız maddelere aşırı hassas tepki verdiğinde ortaya çıkar. Bitkiler, çoğalmak amacıyla çiçek tozu olarak da adlandırılan polenleri üretir. 

Polen kaynaklı alerjinin tipik semptomları hapşırma, burun akıntısı, tahriş olmuş bir boğaz veya kırmızı, kaşıntılı gözlerdir. Halk dilinde genellikle saman nezlesi olarak adlandırılır. Doktorlar ise bu alerjik nezleyi "alerjik rinit" olarak adlandırır. Almanya'da yaklaşık 100 yetişkinden 15'inde saman nezlesi vardır.

Ek olarak, kronik solunum yolu hastalığı bronşiyal astım bitki polenine karşı alerjik bir reaksiyon tarafından da tetiklenebilir. Bu durumda bir alerjik astımdan söz edilir. Saman nezlesinin aksine semptomlar - özellikle nefes darlığı ve hırıltılı nefes - atak gibi görünür.

İklim değişikliği Almanya'da da uzun süredir hissedilmektedir: Fırtınalar veya sıcak yazlar gibi daha sık görülen aşırı hava olaylarının yanı sıra yavaşça yükselen ortalama sıcaklıklarla kendini göstermektedir. Deutschen Wetterdienstes (Alman Meteoroloji Dairesi) verilerine göre, 1880'den bu yana yaşanan en sıcak beş yıl 2019 ile 2024 yılları arasındadır ve oldukça yakın bir zamanda gerçekleşmiştir. 2024, Almanya'da şimdiye kadarki en sıcak yıl olmuştur. Bazı insanlar daha uzun yazları sabırsızlıkla beklerken, diğerleri giderek artan bir şekilde sıcaklığa bağlı sağlık sorunlarıyla, özellikle de kalp ve dolaşım şikayetleriyle uğraşmaktadır.

Ancak Almanya ve Avrupa'daki bu iklim değişiklikleri bitkileri, çiçeklenme zamanlarını ve ortaya çıkan polen sayısını nasıl etkiler? Ve bunun polen kaynaklı alerjisi olan kişiler için ne gibi sonuçları olabilir?

Basitçe söylemek gerekirse, daha yüksek sıcaklıklar mevsimlerde de bir değişime ve kaymaya neden olur: sonbahar ve kış, ortalama sıcaklıklarına göre daha ılıman hale gelir. İlkbahar ve yaz daha sıcak olur ve uzar. Bitkilerin çiçeklenme süreleri daha erken başlar ve daha uzun sürer.

Genel olarak, çiçeklenme süreleri ve onunla birlikte polen uçuş süreleri daha uzundur. Ayrıca, sıcaklık artışıyla birlikte, daha önce Almanya'ya özgü olmayan bitki türleri de yerleşir. Burada özellikle kanarya otundan (Ambrosia artemisiifolia) bahsetmek gerekir. Bu Ambrosia türü "arsız zaylan" olarak da bilinmektedir. Kuzey Amerika kökenli olup küreselleşen ticaretin sonucunda Avrupa'ya gelmiştir. Bu bitkinin polenleri özellikle yüksek alerji tetikleyici etken olarak kabul edilir. 

Atmosferdeki karbondioksit (CO₂) artışı, artan polen oluşumu için başka bir faktör olarak tartışılmaktadır, çünkü karbondioksit bazı bitkilerin polen üretimini artırabilir. Bu, evlerden, endüstriden ve trafikten kaynaklanan CO₂emisyonlarının yalnızca küresel ısınmadan sorumlu olmayacağı anlamına gelir. Ayrıca polen kaynaklı solunum yolu hastalıklarında bir artışı teşvik edebilir.

Artan polen yükü, mevcut alerjileri şiddetlendirebilir ve akut semptom fazlarını uzatabilir.

İklim değişikliği polen kirliliğini birkaç düzeyde teşvik ediyor:

• Polen uçuşu birçok bitkide daha erken başlar.
• Mevsimsel polen uçuş süresi daha uzundur.
• Birçok bitkinin polen üretimi artıyor.
• Kanarya otu gibi yüksek alerji potansiyeline sahip bazı bitki türleri yayılmaktadır.

İklim değişikliğinin, polen kaynaklı alerjik astım gibi kronik solunum yolu hastalıklarını tetikleyebilecek veya şiddetlendirebilecek başka sonuçları da vardır:

• Daha sık görülen sıcak hava dalgaları ve daha yüksek hava sıcaklıkları: Bu nedenle kronik solunum yolu hastalıkları daha ağır seyredebilir. Sıcaklık ve kuraklık zamanlarında hava kirleticilerin yükü artar ve bu durum solunum yollarını tahriş eder. 
• Su baskınlarına yol açan daha şiddetli yağmurlar: Bu süreçte hava daha nemli hale gelir. Yüksek nem oranında solunum yolu direnci artabilir. Alerjik astımı tetikleyebilen küf mantarları daha kolay çoğalır. Alerjiye neden olan maddeler ayrıca havadaki sıvı damlacıkları yoluyla da yayılabilir.  
• Fırtına/gök gürültülü sağanak yağışlar gibi daha sık görülen aşırı hava olayları: Gök gürültülü fırtınalar sırasında polen hareketliliğinin aniden değiştiğine ve bu durumun astım krizlerini tetikleyebildiğine dair bulgular vardır.

Polen alerjisi olan kişiler için artan polen miktarına bireysel olarak tepki verme ve mümkünse semptomları hafifletme yolları mevcuttur:

• Havada özellikle yüksek düzeyde polen varsa, mümkün olduğunca açık hava etkinliklerinden kaçınılmalıdır.
• Çok fazla polen olduğunda pencereleri kapalı tutmak faydalı olabilir. Polen tahmini yardımıyla polen sayısı düşük olduğunda havalandırmak daha iyidir.
• Tedaviyi yapan doktor alerji için ilaç tedavisini başlatabilir ve gerekirse ayarlayabilir.
• Belirli koşullar altında, hedefe yönelik immünoterapi (duyarsızlaştırma) alerjik reaksiyonu zayıflatabilir veya hatta ortadan kaldırabilir. Bu tedavide bağışıklık sistemi, tabiri caizse alerjiye neden olan polenlere "alıştırılır", böylece artık aşırı tepki vermez. Böyle bir tedavi genellikle birkaç yıl sürer. 

Aktiviteleri ve gerektiğinde ilaçları mevcut polen yoğunluğuna göre ayarlayabilmek için Stiftung Deutscher Polleninformationsdient (PID, Alman Polen Bilgi Servisi Vakfı) bünyesinde polen tahminleri sunulmaktadır. Örneğin, polen sayısı için günlük ve haftalık tahminler PID web sitesinde mevcuttur.

İklim değişikliği ve alerjiler konusuna ilişkin daha ayrıntılı bilgileri allergieinformationsdienst.de web sitesinde bulabilirsiniz.

Alerjilerden korunmaya ilişkin diğer bilgileri, Bundesinstituts für Öffentliche Gesundheit'ın (BIÖG, Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) bir web portalı olan klima-mensch-gesundheit.de adresinde bulabilirsiniz.