Sağlıklı yaşam Acil kontrasepsiyon: "Ertesi gün hapı" hakkında bilinmesi gerekenler

"Ertesi gün hapı", kadınların istenmeyen gebeliği önlemek için korunma başarısızlığından veya korunmasız cinsel ilişkiden sonra kullanabildiği bir hormonal acil kontrasepsiyon yöntemidir (acil kontraseptif).

"Ertesi gün hapı"nı reçetesiz olarak tüm eczanelerden temin edebilirsiniz. Genellikle bu durumdan etkilenen kadına bizzat satılır. Geceleri, hafta sonları veya resmi tatillerde nöbetçi eczanelere başvurabilirsiniz.

Almanya’da levonorgestrel ve ülipristal asetat adlı etken maddeleri içeren preparatlara izin verilir. Etkin maddeye bağlı olarak "ertesi gün hapı" 17 veya 29 Euro'dan başlayan fiyatlarla satılmaktadır. Ancak fiyatlar değişiklik gösterebilir.

"Ertesi gün hapı" 22. yaş gününü doldurmamış kadınlara doktor tarafından reçete edilirse, ücret yasal sağlık sigortası tarafından ödenir. Ancak 18. yaş gününden itibaren bir ek ödeme söz konusudur.

Prensip olarak, "ertesi gün hapının" her iki etkin maddesi de doğurganlık çağındaki kadınlar için onaylanmıştır. Ancak 14 yaşından küçük kız çocuklarında genellikle yasal temsilcilerin (ebeveynlerin) kullanımı onaylaması gerekir. İlgili kız çocukları 14 ile 18 yaş arasındaysa eczacı "ertesi gün hapının" yasal temsilcilerin onayı olmadan verilip verilemeyeceğine duruma göre karar verir.

Hamile kalma olasılığının en yüksek olduğu dönem, ovülasyondan önceki 1–2 gündür. "Ertesi gün hapı", ovülasyonu baskılayarak veya 5 güne kadar erteleyerek etki gösterir. Spermler ilişkiden sonra kadın vücudunda 5 güne kadar dölleme yeteneğini koruyabildiği için bu çok önemlidir. Bu süre zarfında ovülasyon önlenirse döllenecek yumurta hücresi bulunmaz; böylece hamilelik önlenebilir. Ancak ovülasyon o sırada gerçekleşiyorsa veya zaten gerçekleşmişse "ertesi gün hapı" artık etkili olmaz. Hap kullanımının gerekli olup olmadığı ancak ultrason gibi jinekolojik bir muayene ile kesin olarak belirlenebilir.

Kadın, döngüsünde tam ovülasyon öncesindeyse levonorgestrel etkin maddeli "ertesi gün hapı" etki etmez. Ülipristal asetat etken maddesini içeren preparatlar ise ovülasyondan kısa bir süre öncesine kadar etki eder. 

"Ertesi gün hapı" bir düşük/kürtaj ilacı değildir. Var olan hamileliği sonlandıramaz. Ayrıca cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamaz.

Genel olarak: Doğum kontrol başarısızlığından veya korunmasız ilişkiden sonra ne kadar erken alınırsa hamilelik o kadar güvenli bir şekilde önlenebilir. İlaca bağlı olarak, "ertesi gün hapının" etkili kullanım süresi en fazla 3 gün (levonorgestrel) veya 5 gündür (ulipristal asetat).

Kullanımdan sonraki ilk 4 saat içinde kusma olursa mümkün olan en kısa sürede yeni bir "ertesi gün hapı" alınmalıdır.

Normalde hormonal doğum kontrol yöntemi kullanan ve levonorgestrel etkin maddesi içeren "ertesi gün hapı" alan kadınlar, 24 saat içinde hormonal doğum kontrolüne devam etmelidir. Ayrıca bir sonraki adet kanamasına kadar prezervatif gibi ikinci bir yöntemle korunmalı veya cinsel ilişkiden kaçınmalıdırlar. Ulipristal asetat etkin maddesi içeren "ertesi gün hapı" kullanıldıysa 5 gün sonra hormonal doğum kontrolüne devam edilebilir. Bu durumda da hem öncesinde hem de 14 gün sonrasında ikinci bir doğum kontrol yöntemine başvurulmalıdır.

Emziren kadınlar için, "ertesi gün hapı"nın etken maddelerinin anne sütüne geçebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Levonorgestrel alımından sonra en az sekiz saatlik bir emzirme molası, ulipristal asetat sonrasında ise bir haftalık mola önerilir. Süt salgılamayı sürdürmek için, doktorlar sütün sağılmasını önermektedir. Ancak bu süt bebeğe içirilmemelidir.

"Ertesi gün hapı" almak adet kanamanızın gecikmesine neden olabilir. Lekelenme şeklinde kanama veya daha şiddetli ve düzensiz adet kanamaları da mümkündür.

Sık görülen yan etkiler şunları da içerir:

• baş dönmesi
• Baş ve karın ağrısı
• Göğüslerde hassasiyet
• Mide bulantısı ve kusma 
• Kas ve sırt ağrıları
• Yorgunluk
• Ruh hali değişimleri

Kortizon gibi glukokortikoidleri tablet olarak kullanan şiddetli astım hastası kadınlarda "ertesi gün hapı" kullanımı tavsiye edilmez. Bu durum, tromboza eğilimi olan veya karaciğer fonksiyonlarında ciddi bozukluk olan kadınlar için de geçerlidir.

Çok yüksek kiloda, "ertesi gün hapının" etkisinin azalması olasıdır. Sarı kantaron gibi belirli ilaçların eş zamanlı kullanımı da "ertesi gün hapının" etkisiz kalmasına veya etkisinin azalmasına yol açabilir. Bu nedenle, hangi ilaçları kullandığınızı eczacınıza bildirin.

Ayrıca, hamilelik şüphesi varsa veya mevcut bir hamilelik durumunda "ertesi gün hapının" kullanımı söz konusu değildir.

Doğum kontrol yöntemleri hakkındaki danışmanlık, kamu sağlık sigortası olan kız çocukları ve kadınlar için jinekoloji kliniklerinde ücretsizdir. Doğum kontrol yöntemleri ancak doğru uygulandıkları takdirde etkili olabilir. Kullanım hataları, doğum kontrol başarısızlıklarının en yaygın nedenleri arasındadır. Prezervatiflerin patlamasının, kayarak çıkmasının ya da kadının vajinasında sıkışmasının nedeni genellikle boyutun yanlış olmasıyla ilgilidir: Prezervatif çok küçük veya çok büyük olabilir.

Doğru kullanım için, prezervatifi takarken parmak uçlarıyla bastırarak haznedeki havanın dışarı çıkarılmasını sağlamak da önemlidir. Ayrıca, prezervatif vajinaya penetrasyondan önce takılmış olmalı ve ancak penis vajinadan tamamen dışarı çekildikten sonra çıkarılmalıdır.

Hormonal doğum kontrol hapı kullanan kişiler, hapı her zaman aynı saatte kullanmaya dikkat etmelidir. İlacı alma saatinizi hatırlamakta zorlanıyorsanız akıllı telefonunuza kaydedebilirsiniz. Bunun için tatil veya iş gezileri gibi durumlardaki zaman farkları da hesaba katılmalıdır. Ayrıca, diğer hususların yanı sıra, belirli ilaçların aynı anda alınmasının ve kusmanın hapın etkisini azaltabileceği unutulmamalıdır. Şüphelenmeniz halinde, paket bitene kadar ek olarak prezervatif gibi başka bir doğum kontrol yöntemi kullanın.

Doğum kontrol halkası veya diyafram kullanırken her zaman her şeyin doğru yerleşip yerleşmediği kontrol edilmelidir. Örneğin diyaframın tam rahim ağzına oturması önemlidir. Ayrıca burada sperm öldürücü jel de her zaman dikkate alınmalıdır; jel olmadan diyafram etkisizdir. Ayrıca diyaframın cinsel ilişkiden en geç 2 saat önce takılması ve ancak 8 ila 12 saat sonra çıkarılması gerektiğinde dikkat edilmelidir.

Spiralin doğru konumu bir jinekolog tarafından kontrol edilebilir.

Farklı doğum kontrol yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgileri Bundesinstituts für Öffentliche Gesundheit'ın (BIÖG, Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) familienplanung.de web sitesinde okuyabilirsiniz.

"Ertesi gün hapı" ile acil doğum kontrolü uygun değilse (örneğin istenmeyen ilaç etkileşimlerinden endişe edildiği için) "ertesi gün spirali" veya "ertesi gün bakır zinciri" uygun bir alternatif sayılır. "Ertesi gün hapının" aksine, etkisi kiloya bağlı olmadığı için obezite sorunu olan kadınlara da tavsiye edilir. Uzmanlar bu hormonal olmayan acil doğum kontrol yöntemini en etkili yöntem olarak değerlendirmektedir.

Spiralin veya zincirin içindeki bakır, rahimdeki ve fallop tüplerindeki ortamı değiştirerek diğer hususların yanı sıra spermlerin döllenme yetisini kısıtlar ve döllenmiş yumurtanın yerleşmesini engeller. Hormonlu spiral ise acil doğum kontrolü için uygun değildir.

"Ertesi gün spirali" de "ertesi gün bakır zinciri" de bir jinekolog tarafından rahim ağzına yerleştirilmelidir. Bu işlem mümkün olan en kısa sürede ancak en geç doğum kontrol başarısızlığından veya korunmasız ilişkiden 5 gün sonra yapılmalıdır.

Danışmanlık, muayene ve spiral takma masrafları 120 ila 300 Euro arasındadır. Bakır zincir kullanımı ise 200 ila 350 avroya mal olmaktadır. Yasal sağlık sigortası bulunan kadınlar için bu ücret 22. yaş gününe kadar sağlık sigortası tarafından ödenir.

Doğum kontrolü, doğum kontrol başarısızlıkları ve acil doğum kontrolü konularındaki sorularınız için uygun başvuru noktası jinekologdur. Erkekler de bir üroloji kliniğinde danışmanlık alabilir.

Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit (BIÖG, Federal Halk Sağlığı Enstitüsü), pro familia gibi danışma merkezleri veya Frauenärzte im Netz gibi uzman portallar da bu konularda bilgi vermektedir.

Tanınmış danışma merkezleri de doğum kontrolü, hamilelik ve aile planlaması ile ilgili konularda anonim ve ücretsiz danışmanlık hizmeti sunmaktadır. (BIÖG, Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) tarafından işletilen familienplanung.de web sitesinde yakınınızdaki danışma merkezlerini bulabilirsiniz.