Hastalıklar Tifüs ve paratifüs

Tifüs, belirli salmonella bakterilerinin bir alt grubunun neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır.

Bakteriler özellikle kirli içme suyu ve kirli yiyecekler yoluyla bulaşır.

Almanya'daki iyi hijyen koşulları sayesinde hastalık burada çok nadir görülmektedir. Çoğu vakada, uzak ülkelere seyahat edenler Asya'daki riskli bölgelerde enfekte olur.

Tifüs hastalığının iki türü vardır:

• Abdominal tifüs: Tifüs abdominalis veya kısaca tifüs olarak da adlandırılır.
• Paratifüs: Karın tifüsüne benzer semptomlarla seyreder ancak genellikle daha hafif geçer.

Hastalık ciddi komplikasyonlara yol açabildiğinden, tifüs her zaman uygun antibiyotiklerle tedavi edilmelidir.

Tifüs ve paratifüs birbirine çok benzer.

Ancak kuluçka süresi, yani enfeksiyon ile ilk semptomların ortaya çıkması arasındaki süre farklıdır.

Ek olarak, semptomların şiddeti de değişir.

Tifüs semptomları

Tifüsün kuluçka süresi 3 ila 60 gün arasında, genellikle 8 ila 14 gündür.

Tifüs; şiddetli baş ağrısı, uzuv ağrıları ve hafif yüksek ateş gibi karakteristik olmayan şikayetlerle başlar. Ancak birkaç gün içinde ateş 39 ila 41 dereceye yükselir.

Ardından, sıklıkla aşağıdakilerle birlikte belirgin bir hastalık hissi gelişir:

• Uyuşukluk ve baş dönmesi
• Karın ağrısı
• Uzuv ağrısı
• Kabızlık

Yüksek ateş üç haftaya kadar sürebilir.

Ek olarak, aşağıdaki tipik şikayetler ortaya çıkabilir:

• Hastalığın seyrinde bezelye çorbası kıvamında İshal
• Karın derisinde açık kırmızı, toplu iğne başı büyüklüğünde lekeler
• Kalp atışının yavaşlaması (bradikardi)

Paratifüs semptomları

Paratifüs için kuluçka süresi tipik olarak 1 ila 10 gündür.

Semptomları tifüs şikayetlerinden neredeyse ayırt edilemez. Tipik olanlar şunlardır:

• Ateş
• Şiddetli baş ağrısı
• Başlangıçta kabızlık, hastalığın ilerleyen safhalarında ishal
• Mide bulantısı ve kusma
• Karın ağrısı

Tifüs, salmonella enterica bakterisinin neden olduğu enfeksiyondan kaynaklanır. Bu bakterilerin tifüse veya paratifüse neden olan iki alt grubu vardır:

• Typhi alt grubunun bakterileri, genellikle kısaca tifüs olarak adlandırılan abdominal tifüse neden olur.
• Paratyphi türündeki bakteriler, genel paratifüs terimi ile tanımlanan tifüs benzeri hastalıklara neden olur.

Tifüs nasıl bulaşır?

Tifüs patojeni, enfekte kişiler tarafından dışkı ve idrarla atılır ve böylece kanalizasyon sistemine karışır. Enfeksiyon, öncelikle bu tür atıklarla kontamine olmuş yiyecekler yendiğinde ortaya çıkar. Kirlenmiş içme suyu, bundan yapılan buz küpleri veya buzlu dondurma yoluyla da enfekte olunabilir.

İnsandan insana bulaşma da mümkündür ancak çok nadirdir.

Tifüs ve paratifüs patojenleri tüm dünyada yaygındır. Afrika ve Asya'nın bazı bölgeleri gibi yetersiz hijyen koşullarına sahip ülkelerde vaka sayıları özellikle yüksektir.

Almanya'daki vaka sayısı

Almanya'da her yıl 50 ila 100 tifüs vakası bildirilmektedir. Buna ek olarak yılda 30 ila 50 paratifüs vakası görülmektedir.

2023 yılında 79 kişi tifüse, 38 kişi ise paratifüse yakalanmıştır. Bunların büyük bir kısmı, özellikle Pakistan ve Hindistan olmak üzere Asya seyahatleri sırasında enfekte olmuştur.

Dünya çapında hastalık sayısı

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) bir tahminine göre, dünya genelinde her yıl 9 milyon insan tifüse yakalanmakta ve 110.000'e kadar insan bundan dolayı hayatını kaybetmektedir.

Paratifüsün yılda 3,4 milyon kişiye bulaştığı tahmin edilmektedir.

Tifüs tipik olarak başlangıç ​​aşamasında karakteristik olmayan semptomlarla ve ardından sürekli yüksek ateşle seyreder. Sonradan, bazıları şiddetli olmak üzere komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

Antibiyotik tedavisi görmeyen hastaların hastalıktan tamamen kurtulması sıklıkla uzun zaman alır. Antibiyotik tedavisine gecikmeli olarak başlansa dahi hastalığın ağır seyretmesi ve komplikasyon gelişmesi riski daha yüksektir.

Kısmi bir iyileşmeden sonra hastalık tekrarlayabilir. Bu birden çok kez gerçekleşebilir.

Bebeklerde hastalık daha şiddetlidir ve komplikasyonlar daha sık görülür.

Paratifüs, tifüse benzer şekilde seyreder, ancak genellikle daha hafiftir.

Tifüste hangi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?

Hastalığın seyri şiddetliyse, bazıları yaşamı tehdit eden aşağıdaki komplikasyonlar ortaya çıkabilir:

• Periton iltihabı (peritonit) ile bağırsak kanaması ve perforasyonları
• Bilinç bozuklukları
• Safra kesesi iltihabı
• Tromboemboli: Kan pıhtıları yerinden koparak başka bir yere taşınır ve orada damarı tıkar.
• Kemik veya kemik iliği iltihabı (osteomiyelit)
• Kalp iç zarı iltihabı (endokardit)
• Beyin zarı iltihabı (menenjit)

Tifüsü önlemek için en önemli önlemler şunlardır:

• Tifüs riski bulunan bölgelere seyahatlerde yiyecek tüketirken dikkatli olmak
• Seyahate çıkmadan önce tifüs aşısı olmak

Gıda tüketimi

Çoğu durumda, tifüs patojenleri içme suyu yoluyla bulaşır. Riskli bölgelerde şebeke suyundan ve şebeke suyuyla yapılmış buz küplerinden veya buzlu dondurmalardan mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.

Çiğ veya yetersiz şekilde ısıtılan yiyecekler de tifüs ve paratifüs patojenleriyle kontamine olabilir. Bunlara örneğin marul, lahana gibi yapraklı yiyecekler, deniz ürünleri, soyulmamış meyve veya meyve suları dahildir.

Aşı tavsiyeleri

Asya, Güney Amerika ve Kuzey Afrika'daki tifüs risk bölgelerine seyahat etmeden önce ve özellikle varış ülkesinde fakir yaşam koşulları varsa aşı olunması tavsiye edilir. Seyahat sağlık uzmanları bu konuda kapsamlı tavsiyeler sunar.

Sistematik Aşı Kurulu (STIKO) aşağıdakiler için aşı önermektedir:

• Seyahat tarzından bağımsız olarak Güney ve Orta Asya'ya, örneğin Pakistan, Hindistan, Nepal, Afganistan, Bangladeş'e yapılan seyahatler
• Asya, Afrika, Orta ve Güney Amerika'da sık görülen hastalık vakalarının ve düşük hijyen standartlarının olduğu tüm bölgelere basit seyahat, ikamet veya çalışma koşulları altında yapılan seyahatler. Bu, örneğin trekking gezileri ve yardım operasyonları ve özellikle mevcut salgınlar ve felaketler için geçerlidir.
• Özellikle basit konaklama koşullarında, hastalık vakalarının olduğu bölgelerde uzun süreli konaklamalar.
• Yüksek risk bulunması durumunda, göçmen kökenli kişilerin kendi ülkelerine yaptıkları seyahatler

İki farklı aşı mevcuttur: Enjeksiyon (ölü aşı) ve oral yolla almak için kapsül formunda (canlı aşı).

Birçok sağlık sigortası, seyahat aşılarının masraflarını karşılamaktadır. Aşı olmadan önce yapılacak en iyi şey, geçerli kurallar hakkında kendi sağlık sigortanıza danışmaktır.

Enjeksiyon aşı

Enjeksiyon aşı (şırınga), hepatit A aşısı ile birlikte karma aşı olarak da mevcuttur.

Enjeksiyon, öldürülmüş bakterilerle inaktive edilmiş bir aşıdır ve kas içine verilir. Aşı yerinde kızarıklık ve şişlik olabileceği gibi baş ağrısı ve vücut ağrıları, rahatsızlık veya halsizlik hissi de mümkündür.

Aşı, 14. günden itibaren üç yıla kadar bağışıklık koruması sağlar. Ancak enfeksiyona karşı tam koruma sağlamaz. Ancak hastalık, aşılanmış kişilerde genellikle daha hafif seyreder. Ayrıca aşı paratifüse karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle, aşıdan sonra bile seyahat ederken yeme ve içme konusundaki önlemlere uyulmalıdır.

Oral aşı

Oral aşı, zayıflatılmış bakteriler içeren canlı bir aşıdır. İki gün arayla üç kez kapsül şeklinde alınır (temel aşılama).

Kapsüller iyi tolere edilir ve aşılananların yaklaşık %50'sine yaklaşık 3 yıl boyunca koruma sağlar. Canlı aşı kısmen Paratifüs B'ye karşı da korur. Canlı aşı da enfeksiyona karşı tam koruma sağlamadığı için aşı sonrasında da gıda ve içme suyu hijyen önlemlerine uyulmalıdır.

Aşının olası yan etkileri şunlardır:

• Mide bulantısı, kusma
• Karın ve baş ağrısı
• Ateş
• Cilt döküntüsü
• Ateşten sonra ortaya çıkan ishal

Yeniden aşılama ve hatırlatma aşısı

Oral aşı yaptıran ve tekrar riskli bölgeye seyahat eden kişiler için bir yıl sonra tam yeniden aşılama önerilir. Yeniden risk ortaya çıkması durumunda enjeksiyon aşı 3 yıl sonra tekrarlanmalıdır.

Aşıdan bağımsız olarak sürekli kalış durumunda, üç yıl sonra aşının yenilenmesi önerilir.

Tifüs ve paratifüs hastalıkları genellikle gribal enfeksiyonlarla veya tropik ülke seyahatlerinden geri dönen kişilerde sıtma ile karıştırılır.

Kan sayımında anormallikler, tifüs ve paratifüs hastalıklarına işaret eder, ancak bunlar henüz kesin bir teşhis için yeterli değildir.

Kesin teşhis ancak patojenlerin doğrudan tespiti ile mümkündür. Bunu yapmak için doktor, laboratuvarda büyütülmüş bir bakteri kültürü elde etmek üzere kan örneği alır. Kemik iliği, idrar veya dışkıdan alınan örnekler daha az sıklıkla kullanılır.

Tedavi ne kadar erken başlarsa, iyileşme şansı o kadar artar. Antibiyotik tedavisi uygulanır.

Etkin maddenin seçimi, özellikle Asya'dan dönen yolcular söz konusu olduğunda, laboratuvarda belirlenen kesin tifüs patojenine bağlıdır. Ayrıca seçilen antibiyotiğin gerçekten işe yarayıp yaramadığı önceden kontrol edilir.

Tifüs aşısı olmak istiyorsanız veya tifüs kapmış olmaktan korkuyorsanız, bir tropikal tıp merkezine başvurmanız tavsiye edilir.

Ayrıca bazı üniversite hastanelerinde danışmanlık hizmeti veren özel tropikal enstitüler bulunur.