Hastalıklar Sarıhumma

Sarıhumma tropikal bir bulaşıcı hastalıktır. Sarıhummaya yakalananlarda tipik olarak ateş görülür. Ciddi seyreden vakalarda cildin sararması da görülebilir. Patojen, sivrisinekler tarafından yayılan bir virüstür.

Hastalık hafif seyredebilir, ancak çok şiddetli ve hatta ölümcül de olabilir. Sarıhumma ile ciddi şekilde hastalanan insanların yaklaşık yarısı ölür.

Hastalıktan aşı ile korunmak mümkündür. 

Bazı ülkelerde aşı, giriş ve bazen transit geçiş için de zorunludur. Bu uygulama ile bir yandan seyahat edenlerin hastalıktan korunması, diğer yandan ise sarıhumma virüsünün başka bölgelere taşınmasının ve yayılmasının önlenmesi amaçlanmaktadır.

Yönetmelikler zaman zaman değiştiğinden, seyahate çıkmadan önce mevcut yönetmelikleri öğrenmeniz tavsiye edilir.

Auswärtigen Amt'ın (Federal Dışişleri Bakanlığı) web sitesi, geçerli seyahat düzenlemeleri hakkında güncel bilgiler sağlar.

Sarıhumma virüsü enfeksiyonu, özellikle çocuklarda sıklıkla hafif veya hiçbir belirti göstermeden seyreder. Ancak şikayetler gelişirse hastalık iki aşamada seyredebilir.

İlk aşama, bulaşmadan 3 ila 6 gün sonra ilk hastalık belirtileri başlar. Hastalık başlangıçta ani yüksek ateş, titreme, baş ve uzuv ağrılarının yanı sıra mide bulantısı ve kusma ile grip benzeri bir seyir gösterir. Ek olarak, burun kanaması meydana gelebilir ve kalp atışı belirgin şekilde yavaşlayabilir. 3 ila 4 gün sonra semptomlar azalır ve çoğu insan iyileşir.

Hasta olan her 100 kişiden yaklaşık 15'inde ikinci aşamada ağır hastalık seyri görülür. Bazen ateş tekrar keskin bir şekilde yükselmeden ve kalp atışı yavaşlamadan önce kısa bir iyileşme olur.

Bu aşamada boğazda, mide-bağırsak yolunda, deride ve diğer organlarda kanama olabilir. 

Ayrıca sarıhumma virüsü, ağır seyreden hastalıklarda organlara zarar verebilir. Karaciğerin zarar görmesi nedeniyle ciltte sarımsı bir renk değişimi olabilir. Buna sarılık (ikterus) da denir. Ayrıca böbrekler ve beyin de zarar görebilir.

Sarıhummanın patojeni sarıhumma virüsüdür. İnsanlara her zaman sivrisinek sokmasıyla bulaşır. Sarıhumma virüsünü bulaştıran başlıca sivrisinek türleri, aedes sivrisinekleri ve haemagogus sivrisinekleridir.

Virüsler, Afrika ve Güney Amerika'daki çeşitli maymun türlerinde bulunur. Yağmur ormanlarında sivrisinekler virüsü maymunlardan alır ve sokarak insanlara bulaştırabilir. Bu durum orman sarıhumması olarak adlandırılır.

Kanında virüs bulunan kişiler şehre geri dönerse, orada yaşayan sivrisinekler patojeni alıp diğer insanlara bulaştırabilir. Bu, kentsel sarıhumma olarak adlandırılır.

Sarıhummaya karşı bağışıklığı olmayan birçok kişinin yaşadığı büyük şehirlerde virüs, sivrisineklerle insanlar arasında kolayca bulaşma gösterebilir. Bu şekilde enfeksiyon hızla yayılabilir ve sarıhumma salgınlarına yol açabilir.

Sarıhumma, Afrika ve Güney Amerika'daki tropikal ülkelerde ve Karayipler'deki bazı adalarda görülür. Güney Amerika'da hastalık öncelikle Bolivya, Brezilya, Ekvador, Kolombiya ve Peru'da görülür. Asya, günümüzde sarıhummadan tamamen kurtulmuştur. Almanya'da sarıhumma bulaştıran sivrisinek türleri yaygın değildir.

Afrika ve Güney Amerika'da 2018 yılında sarıhumma nedeniyle tahminen 109.000 ağır hastalık vakası ve 51.000 ölüm meydana gelmiştir.

Aşı hastalığa karşı korur ve bazı ülkelerde ülkeye girişte zorunludur. Bu nedenle Almanya'da yalnızca seyahatten dönen nadir vakalar görülmektedir.

2018'den bu yana ülkede toplam 6 sarıhumma vakası bildirilmiştir.

Sarıhummayı önlemek için bir aşı mevcuttur. Bu, canlı atenüe sarıhumma virüsü aşısıdır.

Almanya'da hangi aşı önerileri geçerlidir?

Robert Koch-Institut'un (Robert Koch Enstitüsü) Ständige Impfkommission (STIKO, Daimi Aşı Komisyonu), sarıhumma bölgelerine seyahat edenlere aşı yapılmasını önermektedir. Bu sadece onaylı sarıhumma aşı merkezlerinde yapılabilir.

İlk aşının üzerinden 10 yıldan fazla zaman geçmişse STIKO ayrıca sarıhumma bölgesine seyahat etmeden önce tek doz hatırlatma aşısı yapılmasını tavsiye eder. 

Belirli kişi grupları için hatırlatma aşısı daha erken bir dönemde de önerilmektedir. Bu durum şunları kapsar:

• İlk aşı olduklarında iki yaşından küçük çocuklar
• Gebelik sırasında aşılanmış olan kadınlar
• Hatırlatma aşısına engel bir durum olmaması kaydıyla, ilk aşı yapıldığında bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler 

Başka bir ülkeye giriş için genellikle ömür boyu tek doz aşı yeterlidir.

Sarıhumma aşı merkezlerini Deutschen Gesellschaft für Tropenmedizin, Reisemedizin und Globale Gesundheit e.V. (Alman Tropikal Tıp, Seyahat Tıbbı ve Küresel Sağlık Derneği) ve Deutschen Grünen Kreuze (Alman Yeşil Haçı) web sitelerinde bulabilirsiniz.

Aşının ne gibi yan etkileri olabilir?

Sarıhumma aşısından sonra baş ağrısı, kas ağrısı ve halsizlik gibi yan etkiler görülebilir. Ayrıca çok nadir görülen ciddi yan etkiler de vardır.

Özellikle bebeklerde ciddi bir komplikasyon olarak beyin iltihabı gelişebilir. Ayrıca aşıya bağlı olarak ölümcül olabilen bir sarıhumma hastalığı gelişebilir. Bebeklere ek olarak, 60 yaş ve üstü kişilerde ciddi aşı yan etkileri riski daha fazladır. Bu nedenle, 60 yaşın üzerindeki kişilerin sarıhumma aşısı yaptırmadan önce tıbbi danışmanlık alması gerekir.

Aşı hangi durumlarda önerilmez?

Tavuk proteini alerjisi olan kişilerde alerjik reaksiyonlar meydana gelebilir. Bu nedenle, şiddetli alerjiler durumunda sarıhumma aşısı önerilmez.

Aşağıdaki insan grupları için de aşı önerilmez:

• 6 aylıktan küçük bebekler
• Aşı virüsü anne sütüyle bebeğe geçebileceğinden, 6 aylıktan küçük bebeği olan emziren anneler
• HIV enfeksiyonu nedeniyle az sayıda bağışıklık hücresi veya belirtileri olan kişiler
• Zayıflamış bir bağışıklık sistemi olan insanlar
• Timus (bağışıklık hücrelerinin olgunlaşması ve işlevi için önemli bir bez) hastalıkları olan insanlar
• Ateşli hastalar. Bu durumda aşı ertelenmelidir.
• Sarıhumma aşısından sonra ağır aşırı duyarlılık reaksiyonu göstermiş kişiler
• Yakınlarında sarıhumma aşısı sonrası ciddi bir yan etki görülen kişiler

Başka hangi önleyici tedbirler alınabilir?

Aşı, sarıhummaya karşı en önemli korunma önlemidir. Ayrıca sivrisinek üreme alanlarının hedefe yönelik olarak yok edilmesi ve böcek ilaçlarıyla sivrisineklerle mücadele edilmesi sarıhummanın yayılmasını sınırlayabilir. 

Ek olarak, sarıhumma bölgelerinde kendinizi sivrisinek sokmasından genel olarak korumak da mantıklıdır:

• Uzun giysiler giymek
• Gerekli olması durumunda sivrisinek spreyleri (kovucular)
• Cibinlik altında uyumak

Sarıhumma bölgesinde bulunan veya yakın zamanda bulunmuş olan insanlarda her ateşli hastalık sarıhumma olabilir.

Bunun arkasında sıtma veya deng humması gibi diğer tropikal hastalıkların bulunması da mümkündür. Bu hastalıklar başlangıçta benzer belirtiler gösterir ve tedavi edilmezse sıklıkla ölümcül seyreder.

Laboratuvarda, bir PCR testi ile kan örneğindeki virüsün genetik materyali doğrudan tespit edilebilir. Diğer testler, kandaki belirli antikorları belirlemeyi mümkün kılar. Ayrıca, beyaz kan hücrelerinin sayısı, kanın pıhtılaşması, karaciğer ve böbrek değerleri gibi bazı kan değerleri tipik olarak hastalığın seyri sırasında değişir.

Sarıhumma bildirilmesi zorunlu bir hatalıktır. Sadece şüphe durumunda bile sağlık bakanlığına bildirilmelidir.

Sarıhumma virüsüyle doğrudan mücadele etmek için kullanılabilecek hiçbir ilaç yoktur. Bu nedenle hastalığı erken teşhis etmek önemlidir. Hasta, tropikal tıp deneyimine ve yoğun bakım imkanlarına sahip bir hastaneye sevk edilmelidir.

Oradaki doktorlar, mümkün olduğu kadar semptomları hafifletebilir ve hayati vücut fonksiyonlarını destekleyebilir. Bununla birlikte, ölüm oranı yüksektir: Hastalığın ağır seyrettiği insanların yarısından fazlası ölmektedir.