Dijital sağlık Günlük yaşamda sağlık verileri

Sağlık verileri, kişinin sağlık durumuyla ilgili bilgi edinmeyi sağlayabilecek tüm verilerdir. Bu bilgiler arasında şunlar yer alır:

• Tetkik sonuçları 
• Bir kişinin hastalıkları veya hastalık riskleri
• Uygulanan tıbbi tedaviler
• Engeller

Sağlık verileri belirli bir kişinin sağlığıyla ilgili olduğu için kişisel veri sayılır.    

Veri nedir?

Sağlık verilerinin nasıl kullanıldığını anlamak için veriler ve verilerde bulunan bilgiler arasındaki farkı öğrenmek önemlidir: 

Veriler
İlk bakışta veriler, belirli kurallara göre düzenlenmiş karakterlerdir. Yalnızca bu karakter dizilerinden ek açıklama olmadan bilgi edinmek mümkün değildir. Örneğin, 8 haneli bir sayı dizisi bir telefon numarası veya bir tarih ifade edebilir.

Bilgiler
Bilgiler, yorumlanmış verilerden elde edilebilir. Bunun için verilerin anlaşılmasını sağlayan açıklamalar gereklidir. Örneğin, sayıların yorumlanabilmesi için sayı dizisinden sonra “telefon numarası” veya “doğum tarihi” gibi bir etiket bulunması gerekir.

Kullanılabilir bilgiler
Kullanılabilir bilgiler, çeşitli bilgiler birbirleriyle ilişkilendirildiğinde ortaya çıkabilir. Yani, yeni bilgiler mevcut bilgilerle karşılaştırılmalıdır. Telefon numarasının öncelikle bir adla ilişkilendirilmesi gerekir. Ancak bu bilgi ile bir iletişim imkanı oluşabilmesi için nerede telefon bulunduğunu ve telefonun nasıl kullanılacağını bilmek de gerekir. 

Sağlık verileri çeşitli alanlarda üretilir ve işlenir. Örnek:

• Hastaneler ve muayenehanelerde 
• Fitness takipçileri ve sağlık uygulamaları ile 
• Sağlık sigortası kurumlarında

Hastaneler ve muayenehaneler
Hastaneler ve muayenehanelerde tansiyon, ateş, kan şekeri ve nabzı ölçen tetkikler düzenli olarak yapılır. Bu tür veriler tıbbi cihazlar kullanılarak ölçüldüğü için genelde çok güvenilir ve doğrudur. Tıbbi ürünler pazara sunulmadan önce onay sürecinden geçer. Bu süreçte diğer işlemlerin yanı sıra bu tür cihazlardan alınan ölçüm değerlerinin doğru ve güvenilir olduğu kanıtlanmalıdır. 

Tıp merkezlerinde aynı zamanda hastalık teşhisi konur, ilaçlar reçete edilir ve diğer tedaviler uygulanır. Tedavinin iyi ilerlemesi için bu sağlık verileri dikkatlice belgelenip kaydedilir.

Belirli hastalıkların tedavisinde doktorlar dijital sağlık uygulamaları reçete eder. Bu uygulamaların bazılarından da sağlık verileri elde edilir.

Fitness takipçileri ve sağlık uygulamaları
Bunlara ek olarak vatandaşlar da kendi sağlık verilerini kaydeder. Fitness bileklikleri veya sağlık uygulamaları uyku süresi, fiziksel hareket veya nabız gibi verileri toplayabilir. Özel uygulamalarla regl kanaması ve adet döngüsü belgelenebilir. 

Ancak bu tür uygulamalarda tıbbi ürünlere benzer kalite kontrolleri söz konusu değildir. Bu nedenle fitness takipçileri ve sağlık uygulamalarında kayıtlı sağlık verileri doğru olmayabilir.

Sağlık sigortası kurumları
Sağlık sigortası kurumları sağlık verilerini işler. Sigortalılar hakkında ad ve yaş gibi genel bilgilerin yanı sıra faturalandırma verilerini kaydeder. Bu verilerde tıbbi tedaviler ve teşhislerle ilgili bilgiler yer alır.

Sağlık verileri sağlık sektöründeki çeşitli kurumlar ve vatandaşlar tarafından kullanılır. 

Muayenehaneler ve hastaneler
Sağlık verileri öncelikli olarak muayenehaneler ve hastanelerde gerekli tetkikler ve tedaviler için kullanılır. Sonrasında tıbbi tedavinin hasta dosyasında dijital veya basılı halde belgelenmesi gerekir. Bu hasta dosyasının en az 10 yıl boyunca saklanması gerekir. Bu şekilde tetkik ve tedavi kararlarına gerekirse hem hastalar hem de sağlık sigortası kurumları erişebilir.

Hastanın onayıyla hasta dosyasındaki bilgiler başka doktorlara iletilebilir. Bu şekilde örneğin hastanede yatma sonrasında müteakip bakımı üstlenen tıbbi personel tedavinin seyri hakkında bilgi edinebilir.

Vatandaşlar
Elektronik hasta dosyasına (ePA) hastaneler veya muayenehanelerden alınan sağlık verileri kaydedilebilir. Vatandaşlar bu kişisel hasta dosyasını diledikleri zaman görüntüleyebilir ve yönetebilir.

Vatandaşlar sağlık uygulamalarından elde ettikleri verileri kullanarak örneğin, spor performanslarını iyileştirip kendilerini motive edebilir. Bununla birlikte, fitness takipçisi veya uygulaması kullanıcıları verilerinin nasıl kullanıldığı hakkında bilgi edinmesi zordur. Pek çok durumda, bu tür uygulamaları kullanabilmek için karmaşık veri koruma şartlarına onay vermek gerekir. Dolayısıyla kullanıcılar hassas sağlık verilerinin nasıl ve hangi amaçla işleneceği konusunda detaylı kararlar veremez. 

Sağlık sigortası kurumları
Elektronik sağlık kartına da sağlık verileri kaydedilebilir. Sağlık kartına sigortalıların ana verilerinin yanı sıra acil durum veri kaydı veya ilaç planı gibi veriler kaydedilebilir.

Sağlık sigortası kurumları sigortalıların faturalandırma verilerini de toplar. Faturalandırma verilerinde uygulanan tedaviler, alınan reçeteler ve teşhis kodları gibi veriler bulunur. Sağlık sigortası kurumları bu verileri, alınan hizmet için hastane veya muayenehanelere para ödemek gibi amaçlar için kullanabilir.

Sağlık verilerinin araştırmalarda kullanımı başlıklı makalede sağlık verilerinin kullanımı hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.

Sağlık verilerinin kullanımından öncelikle hastalar yararlanır. Sağlık verileri kişinin sağlık durumu hakkında bilgi verip örneğin doktorların hastalıkları teşhis etmesine yardımcı olur.

Doktorlar hastalıkları değerlendirirken hastadan aldıkları şikayet tanımlarının yanı sıra nesnel ölçüm değerlerini de kullanır. Örneğin, ateş enfeksiyonun seyri için önemli bir göstergedir. Kronik hastalıklarda ilk önce mevcut sağlık verilerinin eski tetkik sonuçlarıyla kıyaslanması yararlı olabilir. 

Sağlık verilerinin toplanması aynı zamanda tedavilerin ve diğer tıbbi önlemlerin hastalara uyarlanmasına yardımcı olabilir. Bu yaklaşım, kişiselleştirilmiş tıp kapsamında uygulanır.

Tıbbi personel sağlık verilerine kolayca erişebildiğinde aynı tetkiklerin tekrarlanması önlenip zamandan tasarruf sağlanabilir. Başka bir muayenehanede alınan röntgen görüntüleri devam tedavisinde kullanılabilir ve tekrar görüntü alınmasına gerek olmaz.

Hastane veya muayenehanedeki tıbbi tetkiklerle veri elde edildiğinde bu veriler normalde yalnızca anlık görüntü olarak gösterilir. Bazı hastalıkları bu şekilde tek bir ölçümle teşhis etmek zordur. Öte yandan, fitness takipçileri örneğin nabzı gün içinde ve normal aktiviteler sırasında ölçtüğü için ek bilgiler sağlayabilir.

Ayrıca hareket miktarları ve sağlık alışkanlıkları hakkındaki verileri inceleyen kişiler sağlıkları konusunda daha bilinçli davranabilir. Bu şekilde fitness takipçileri ve sağlık uygulamaları sağlık önlemlerine katkıda bulunabilir.

Sağlık verileri sayesinde araştırmalarda hastalıklar ve tedavileri hakkında yeni bilgiler de elde edilebilir.

Sağlık verileri hastaların fiziksel ve ruhsal sağlık sorunlarıyla ilgili çok hassas bilgiler içerebilir. Sağlık verilerinin kötüye kullanımı, hasta için dezavantajlı olabilir. Bu nedenle sağlık verilerinde verilerin korunması özellikle sıkı düzenlemelere tabidir.

Sağlık verileri nasıl korunur?

Sağlık verilerinin kullanımı Genel Veri Koruma Yönetmeliği (DSGVO) ve Federal Veri Koruma Yasası ile düzenlenir. Sağlık verileri özel veri kategorisi sayılır. Dolayısıyla sağlık verilerinin işlenmesine temelde izin verilmez. 

Bununla birlikte, yalnızca belirli şartlar altında sağlık verilerinin işlenmesine izin verilebilir. Uzman personelin hastalara sağlık hizmeti sunmak için verileri işlemesine izin verilir. Bu tıbbi personeller, doktorlar için gizlilik yükümlülüğü gibi mesleki sır yükümlülüğü altındadır. Sağlık verileri işlenirken örneğin şifreleme ve diğer teknik önlemler gibi ek önlemlerle korunmalıdır.