Sağlıklı yaşam Yaşlılıkta mesane zayıflığı (idrar kaçırma)

"İdrar inkontinansı" olarak da bilinen mesane zayıflığı olan kişilerde istemsiz ve kontrolsüz idrar çıkışı görülür. İdrar çıkışının zamanını kendileri belirleyemezler. Bunun çeşitli nedenleri olabilir.

Mesane zayıflığı, özellikle yaşlı insanlarda oldukça yaygındır. Bununla birlikte, etkilenenlerin çoğu, utandıkları için bu sorundan doktorlarına bahsetmez. Oysa mesane zayıflığını başarılı bir şekilde tedavi etmenin birçok yolu vardır.

Farklı nedenleri olan farklı idrar kaçırma türleri vardır. En yaygın iki form, stres inkontinansı ve aşırı aktif mesanedir. Bu iki formun karma bir formu da - karma inkontinans - sıklıkla meydana gelir. Daha nadir görülen türler ise taşma inkontinansı, ekstraüretral inkontinans, fistül inkontinansı ve nörojenik inkontinanstır.

Stres inkontinansı

Stres inkontinansı genellikle öksürme, hapşırma, koşma veya atlama gibi tetikleyicilerin neden olduğu mesanedeki artan basınçtan kaynaklanır. Özellikle şiddetli formlarında, örneğin otururken veya uzanırken efor sarf etmeden bile istem dışı idrar kaçağı meydana gelebilir. Stres inkontinansının nedeni pelvik taban kaslarındaki zayıflık ve/veya mesane sfinkterindeki hasardır. Bu mesane zayıflığı biçimi öncelikle hamileleri ve halihazırda çocuk doğurmuş kadınları etkiler. Bu form erkeklerde nadirdir ve esas olarak prostat ameliyatından sonra ortaya çıkar.

Aşırı aktif mesane

Aşırı aktif mesane, esas olarak yaşlı insanlarda görülür ve artan, kontrol edilemeyen idrara çıkma dürtüsü ile karakterizedir. Aşırı aktif mesaneye bağlı istemsiz idrar kaçırma, "sıkışma tipi inkontinans" olarak da adlandırılır. Islak form – idrar kaçırma olan - ve kuru form - etkilenen kişi yine de tuvalete gitmeyi başarır - olarak ayırt edilir. Aşırı aktif mesanenin, sık görülen bakteriyel sistit, menopoz sonrası lokal östrojen eksikliği, prostat büyümesi, mesane tümörleri, multipl skleroz gibi sinir sistemi hastalıkları veya omurilik hasarları gibi bir çok farklı nedeni olabilir. Herhangi bir neden bulunamazsa, "idiyopatik" aşırı aktif mesaneden söz edilir. Bu durumda nedenler, mesane dokusunda yalnızca araştırma laboratuvarlarında tespit edilebilen minik değişikliklerde yatmaktadır.

Taşma inkontinansı

Mesane dolduğunda idrar basitçe dışarı akarsa - mesane deyim yerindeyse "taşar" - buna taşma inkontinansı denir. Bu, zayıf mesane kaslarından veya üretradaki bir tıkanıklıktan kaynaklanabilir. Mesane kas zayıflığı, örneğin diyabet gibi hastalıkların neden olduğu sinir hasarından kaynaklanabilir. Üretranın tıkanması veya daralmasının nedeni tümörler, idrar taşları veya iyi huylu prostat büyümesi olabilir.

Fistül inkontinansı

Mesane zayıflığının bu formunda idrar üretradan değil, yanlış gelişmiş veya hatalı biçimlenmiş kanallardan geçer. Bu tür kanallar, üreter veya üretranın doğuştan gelen anormallikleri ya da idrar fistülleri olarak adlandırılan yapılar olabilir. Fistüller vücutta örneğin mesane ve vajina arasında oluşabilen küçük geçitlerdir. Mesane zayıflığının bu formunun tipik özelliği, idrarın sürekli damlama yoluyla çıkmasıdır.

Nörojenik inkontinans

Nörojenik inkontinansı olan kişiler, sinir hasarı nedeniyle mesanenin dolduğunu algılayamaz veya sadece sınırlı ölçüde algılar. Bazı sinir sistemi hastalıklarında, örneğin düzenli aralıklarla istemsiz idrar kaçırma meydana gelebilir.

Mesane zayıflığına genellikle aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli risk faktörlerinin etkileşimi neden olur:

• İleri yaş
• Bakıma muhtaçlık
• Örneğin demans hastalığı nedeniyle fiziksel ve zihinsel yeteneklerin kısıtlanması
• Aşırı kilo ve obezite
• Diyabet
• Multipl skleroz ve Parkinson gibi nörolojik hastalıklar
• Örneğin diüretikler gibi belirli ilaçların kullanımı

Ek olarak, kronik akciğer hastalıklarında veya Sigara içmenin bir sonucu olarak sık öksürük, stres inkontinansına neden olabilir.

Kadınlarda özellikle (tekrarlayan) vajinal doğumlar, pelvik tabana zarar verebileceğinden mesane zayıflığı riskini artırır. Menopozdan sonra, "doğum kontrol hapı" kullanımıyla veya hormonlu spiral nedeniyle vajinada hormon eksikliği gelişmesi de mümkündür. Bu durum da idrar kaçırma riskini artırabilir. Erkeklerde prostat ameliyatı özellikle mesane zayıflığının gelişimi için bir risk faktörü olarak kabul edilir.

Dünya çapında 400 milyondan fazla insanda mesane zayıflığı bulunmaktadır. Bu Almanya'da tahminen 10 milyon kişidir. Özellikle yaşlı insanlarda sık görülmektedir: 60 yaşın üzerindeki kişilerin yüzde 61'ine kadar. Bakım tesislerinde yaşayanların yüzde 80'ine kadar mesane zayıflığı görülmektedir.

75 yaşına kadar mesane zayıflığı kadınlarda erkeklere göre iki kat daha sık görülür. Ancak ilerleyen yaşla birlikte mesane zayıflığı olan erkeklerin oranı da artmakta, bu nedenle yaşlılıkta cinsiyet farklılıkları giderek ortadan kalkmaktadır.

Karma inkontinans, 60 yaş üstü kadınlarda en sık görülen formdur ve bunu stres inkontinansı, aşırı aktif mesane ve diğer formlar izlemektedir. Aşırı aktif mesane, erkeklerde yüzde 80'e varan oranlarda mesane zayıflığının en yaygın şeklidir. Stres inkontinansı ise erkeklerde daha nadirdir.

Mesane zayıflığının her formunu önlemek mümkün değildir. Ancak özellikle stres inkontinansını önlemek için bazı etkili ve uygulaması kolay önlemler vardır.

Pelvik taban eğitimi

Hedeflenen pelvik taban eğitimi yoluyla pelvik taban kaslarını güçlendirmek, özellikle doğumdan sonra kadınlar veya zayıf bağ dokusu olan kişiler için mesane zayıflığını önlemenin en etkili yöntemidir. Bisiklete binme, yüzme ve yoga gibi sporlar da pelvik tabanı güçlendirir.

Sağlıklı yaşam tarzı

Aşırı kilo, kabızlık ve kronik öksürük pelvik tabana baskı yaptığından bunların önlenmesi gerekir. Bu, yeterli egzersiz, lif açısından zengin sağlıklı beslenme ve sigara içmemekle sağlanabilir. Yeterli su içmek de önemlidir. Çünkü sıvı eksikliği olduğunda idrar çok konsantre hale gelir ve bu mesane kasını tahriş eder.

Mesane zayıflığı olan kişiler için en mantıklısı ürologlar veya jinekologlar ile konuşmaktır. Bu uzmanlar mesane zayıflığının formunu ve nedenlerini belirleyebilir ve uygun tedavileri başlatabilir. Ancak mesane zayıflığı olan kişiler aile hekimlerine de başvurabilir.

Her şeyden önce, doktor tıbbi geçmişi ve semptomları (anamnez) sorar. Bunu dış genital organların ve rektumun fizik muayenesi takip eder. Genellikle idrar testi ve mesane ve üretranın ultrason muayenesi de yapılır. Ardından daha spesifik diğer muayene ve tetkik yöntemleri kullanılabilir. Bunlar, ped testini, mesane taramasını ve uzmanların ürodinami olarak adlandırdığı mesane fonksiyonu ölçümlerini içerir.

Ped testi

Bu yöntem, kaçırılan idrar miktarını belirlemek için kullanılır. Hastaya kaçırdığı idrarı emen bir inkontinans pedi verilir. Başlamadan önce 500 mililitre çay içilir. Bunu, diğer şeylerin yanı sıra yürümeyi ve merdiven çıkmayı içeren bir "egzersiz programı" takip eder. Daha sonra inkontinans pedi, ne kadar idrarın kaçırıldığını belirlemek için tartılır.

mesane taraması

Doktor, sistoskopi yardımıyla mesanedeki patolojik değişikliklerin inkontinansın nedeni olup olmadığını belirleyebilir. Pelvik taban kasları ve mesane sfinkteri de bu şekilde değerlendirilebilir. Muayene sırasında lokal anestezi altında kameralı bir hortum veya boru, üretra üzerinden mesaneye yerleştirilir. Kamera mesanenin içinden görüntüler aktarır.

Ürodinami

Mesanenin boşalma sürecini ve idrar yapma sırasındaki mesane içi basıncı ölçmek ve değerlendirmek için ürodinamik ölçüm kullanılabilir. Bu muayene, inkontinansın ne kadar şiddetli olduğunu bulmak için kullanılabilir. Fakat böyle bir ölçüm ancak diğer tetkikler yeterli değilse veya doktor ameliyat düşünüyorsa gereklidir. Muayene daha sonra ameliyatın planlanmasına yardımcı olur. Ürodinamik ölçüm için mesaneye ince bir tüp (kateter) ve rektuma bir diğeri yerleştirilir. Bu durum biraz rahatsız edici olabilir ancak genellikle ağrılı değildir.

Tedavi için davranışsal eğitim, pelvik taban egzersizleri, çeşitli ilaçlar ve cerrahi operasyonlar gibi seçenekler mevcuttur. Mesane zayıflığının tedavisi genellikle kolaydır ve hatta tamamen tedavi edilebilir.

Aşırı aktif mesanesi, stres inkontinansı ve karma inkontinansı olan yaşlı insanlarda davranışsal eğitim (tuvalet eğitimi) yan etkileri olmadığı için öncelikle kullanılır. Bu sabit ve bireysel mesane boşaltma zamanlarını, sunulan tuvalet ve mesane eğitimini içerir. Buradaki amaç, mesaneyi zamanında boşaltarak istemsiz idrar kaçırmayı önlemektir.

Ayrıca idrar kaçırma sorunu olan hastaları destekleyebilecek dijital sağlık uygulamaları ("DiGA") mevcuttur. Bunlar, örneğin reçeteyle temin edilebilen uygulamalardır. Bu tür uygulamalarla hastalar bilgi ve egzersiz talimatları alabilir, şikayetlerini ve tedavi süreçlerindeki ilerlemeyi kaydedebilirler.

Mesane zayıflığının nedenine bağlı olarak birçok başka tedavi seçeneği de vardır:

Stres inkontinansı/karma inkontinans

Hafif veya orta dereceli stres inkontinansı ve karma inkontinans durumunda, düzenli pelvik taban kası egzersizleri yan etkisiz ve çoğunlukla etkili bir tedavidir. Bu nedenle ilk tercih - mümkünse bir fizyoterapistin rehberliğinde - bu tedavidir. İlaçlar da yardımcı olabilir, ancak her zaman etkili değildir ve yan etkileri olabilir.

Belirli durumlarda ek önlemler stres inkontinansı tedavisini destekleyebilir, örneğin:

• Elektrostimülasyon: Pelvik taban kasları kasılmaları için elektriksel olarak uyarılır
• Biyolojik geri bildirim: Hasta, bir cihaz aracılığıyla pelvik taban kaslarının aktivitesi hakkında bilgi alır
• Kadınlarda pesser veya inkontinans tamponlarının kullanımı: Bu yardımcı araçlar üretrayı veya mesaneyi destekleyebilir ve böylece istemsiz idrar kaçırmayı azaltabilir
• Menopoz sonrası veya hormon eksikliği olan kadınlarda: östrojen içeren merhemler veya vajinaya yerleştirilen fitiller (lokal östrojen uygulaması) idrar kaçırma şikayetlerini iyileştirebilir

Bu tedaviler yeterince başarılı olmazsa, doktorlar bir ameliyatta pelvik tabanı ve üretra fonksiyonunu eski haline getirebilirler. Bunun için çeşitli tedavi yaklaşımları mevcuttur.

Aşırı aktif mesane

Pelvik taban eğitimi aşırı aktif mesane için de faydalıdır ve stres inkontinansına benzer lokal östrojenizasyon gibi çeşitli önlemlerle desteklenebilir. Ancak burada peser veya inkontinans tamponu kullanılmaz. Ayrıca etki ve tolere edilebilirlik açısından kişiden kişiye farklılık gösterebilen geniş bir ilaç yelpazesi mevcuttur.

Bu ilaçların mesane kaslarını gevşetmesi ve daha az kasılmasını sağlaması amaçlanır. 
Diğer önlemler ve ilaçlar başarılı olmadığında botulinum toksini kullanılabilir. Bu, kas aktivitesini engelleyen bir nörotoksindir. Botulinum toksini, sistoskopi sırasında aşırı aktif mesane kasına enjekte edilebilir.

Karma inkontinans

Karma inkontinans durumunda, baskın tip inkontinans öncelikle yukarıda açıklanan önlemlerle tedavi edilir.

Taşma inkontinansı

Taşma inkontinansına genellikle iyi huylu prostat büyümesi gibi diğer hastalıklar neden olur. Bu nedenle altta yatan hastalığın tedavisi ön plandadır. Ek olarak veya geçici bir çözüm olarak idrarı tahliye etmek için bir sonda (kateter) kullanılabilir.

Fistül inkontinansı

Bu türde inkontinansın nedeni, mesane bölgesindeki anormal oluşumlu kanallardır. Bu fistüllerin cerrahi olarak çıkarılmasıyla, üreter üzerinden gerçekleşen doğal boşaltım yolu genellikle tekrar sağlanabilir.

Deutsche Kontinenzgesellschaft'ın (Alman Kontinans Derneği) web sitesinde mesane zayıflığı konusunda ayrıntılı bilgi ve danışma merkezlerinin iletişim bilgilerini bulabilirsiniz.

Ayrıca Deutschen Kontinenz Gesellschaft e.V. (Alman Kontinans Derneği) tarafından sunulan "İdrar ve Dışkı Kaçırma" broşürü, idrar kaçırmanın farklı türleri ve tedavi seçenekleri hakkında anlaşılır bilgiler sunmaktadır.

Yakınınızda bir üroloji uzmanı arıyorsanız doktor arama özelliğimizi kullanabilirsiniz.