Hastalıklar Retina dekolmanı

Retina, göz küresinin içini kaplar. Renkleri ve ışığı görmekten sorumlu milyonlarca duyu hücresi içerir. Ancak retinada küçük yırtıklar veya delikler oluşursa altındaki tabakadan ayrılabilir.

Retina dekolmanı ışık çakmaları, bulanıklıklar, siyah noktalar, görüş alanında gölgeler veya tek gözde görme kaybı gibi çeşitli görme bozukluklarıyla kendini gösterir.

Bu tür belirtiler görüldüğünde en kısa sürede bir göz doktoruna başvurmak önemlidir. Çünkü retina dekolmanı tıbbi bir acil durumdur ve mümkün olan en kısa sürede tedavi edilmelidir. Aksi takdirde retina ayrılmaya devam edebilir ve etkilenen göz kör olabilir.

Retina dekolmanı ağrı yapmaz. Retina dekolmanı olan kişiler, karanlıkta ve bazen gözleri kapalıyken bile ışık çakmaları görürler. Bazı kişilerin gözlerinin önünde uçuşan çizgiler, halkalar veya siyah noktalar oluşur; bazıları ise "kurum lekeleri" veya "is yağmuru" yani örümcek ağına benzeyebilen çok sayıda siyah nokta görür. Büyük bir karanlık noktanın aşağıdan bir perde gibi yukarı doğru hareket etmesi veya görüşü bulanıklaştırması da mümkündür.

Eşlik eden ancak daha az belirgin bir belirti, Fransızca "uçan sivrisinekler" anlamına gelen "Mouches volantes"dir. Bu durumda sivrisinek sürüsüne benzeyen çizgiler ve noktalar görülür. Bu fenomen zararsız olabilir ve geçici olarak virtöz gövde bulanıklıklarından kaynaklanabilir. Bununla birlikte, "sivrisinekler" uzun süre görüş alanında kalırsa, bir doktor ziyareti tavsiye edilir.

Hangi semptomların ortaya çıkacağı, diğer şeylerin yanı sıra retinanın hangi noktadan ayrıldığına bağlıdır. Retinanın merkezi (makula) etkilenmişse görüş bulanık veya eğri büğrü olur.

Retina iki katmandan oluşur: Üst katman (stratum nervosum) görme ve sinir hücrelerini içerir. Bunun altında pigment tabakası (stratum pigmentosum) bulunur. Pigment tabakası, sinir tabakasını ince bir sıvı filmi aracılığıyla tutar ve besin maddeleriyle besler.

Örneğin bir yırtık nedeniyle gözün merkezindeki jel benzeri sıvı bu iki tabaka arasına sızarsa tabakalar birbirinden ayrılır. Böyle bir durumda görme ve sinir hücreleri artık iyi beslenemez. Sonuç, tipik görme bozukluklarıdır.

Her retina dekolmanı yırtıklardan kaynaklanmaz. Bazen retinadaki yara izleri veya diğer hastalıklara bağlı sıvı birikmeleri de neden olabilir ancak her ikisi de çok daha nadirdir.

Yaşla birlikte retina dekolmanı riski artar.

Orta ila ileri derecede miyop olan kişilerde de göz küreleri biraz fazla uzun olduğu için retina dekolmanı daha sık görülür. Sonuç olarak, retina her zaman biraz gergindir ve daha çabuk yırtılır.

Ailede sık görülen retina dekolmanı öyküsü varsa hastalık riski de artar.

Daha önce göz ameliyatı geçirmiş veya örneğin spor yaparken gözünden yaralanmış kişilerin de retina dekolmanı riski daha yüksektir.

Diyabetli kişilerde retina dekolmanı genel olarak daha sık görülür, çünkü diyabet retina hasarına yol açabilir.

Retina dekolmanı nadirdir. Uzmanlar, Orta Avrupa'da her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 10 ila 25'inde tek gözde retina dekolmanı geliştiğini tahmin etmektedir.

Yaş ilerledikçe hastalık daha sık görülür: 85 yaşına kadar olan insanların yaklaşık yüzde 3'ünde retina dekolmanı meydana gelir. Erkeklerde kadınlara göre daha sık görülür. Çocuklar ve 30 yaşın altındaki kişiler ise nadiren etkilenir.

Retina ayrılmışsa görme yetisini korumak veya geri kazanmak için hızlı teşhis ve ameliyat hayati önem taşır. Ameliyat olunmazsa etkilenen gözde kalıcı körlük meydana gelebilir.

Retina ciddi şekilde yırtılırsa, bir veya iki gün içinde tamamen ayrılabilir. Bununla birlikte, yırtıklar ve delikler küçükse, retina haftalar veya aylar içinde daha yavaş ayrılır.

Yaşa bağlı retina dekolmanı çoğunlukla koruyucu önlemlerle engellenemez. Ancak görüş alanındaki değişikliklerin vakit kaybetmeden bir göz doktoru tarafından incelenmesi önemlidir. Çünkü retina dekolmanı erken tespit edilip tedavi edilirse bu durum kalıcı görme kaybını önleyebilir.

Miyopluk gibi yüksek retina dekolmanı riski olan kişilerde düzenli kontrol muayeneleri önemlidir. Retinanın ayrılmasını önlemek için yırtıklar gibi ön aşamalar klinik ortamında tedavi edilebilir.

Bunun için iki yöntem düşünülebilir: lazer tedavisi (ısı lazer koagülasyonu) veya soğuk tedavisi (kriyokoagülasyon). Bu işlemde ısı veya soğuk yardımıyla yırtık veya deliğin etrafındaki retina tekrar altındaki tabakaya yapıştırılır. Böylece yırtıklar kalsa da daha fazla büyüyemez.

Belirli aktiviteler sırasında koruyucu gözlük takılarak göz yaralanması ve buna bağlı retina dekolmanı riski azaltılabilir. Bunlar arasında örneğin testereyle kesme, delme veya çekiçle vurma gibi işlerin yanı sıra hokey veya skuaş gibi temaslı ve topla oynanan sporlar da yer alır.

Göz hastalıkları uzmanı ilk olarak şikayetleri, diğer hastalıkları veya yaralanmaları sorar. Ardından genellikle görme keskinliğini kontrol etmek için öncelikle bir görme testi yapılır. Gözün arkasındaki retinayı daha yakından incelemek için göz dibi muayenesi (oftalmoskopi) yapılır.

Muayene için öncelikle göz bebeğini büyütmek amacıyla göz damlası damlatılır. Mikroskop ve özel bir lamba (yarık lamba) kombinasyonu ile retinadaki değişiklikleri görmek için gözün arkasına bakılır. Retina ayrılmışsa, yırtıklar, delikler, kıvrımlar veya kanama görülür. Muayeneden sonra geçici olarak ışığa karşı hassasiyet oluşur ve görüş biraz bulanıklaşır.

Bazen güvenilir bir tanı koymak için gözün ultrason muayenesi de gerekli olabilir.

Retina dekolmanı ne kadar çabuk tedavi edilirse o kadar iyidir: Çoğu durumda retina tekrar yapıştırılabilir. Bunun için bazen birden fazla müdahale gerekebilir. Sonrasında ne kadar iyi göreceğiniz, diğer şeylerin yanı sıra retinanın nereden ayrıldığına ve hasarın ne kadar büyük olduğuna bağlıdır.

Göz doktoru muayene sırasında retinada bir yırtık olduğunu ancak henüz ayrılmadığını tespit ederse soğuk tedavisi veya lazer tedavisi yeterli olabilir. Özel bir lazer veya soğuk bir prob yardımıyla retinanın üst tabakası alt tabakaya tekrar yapıştırılabilir. Lazer veya soğuk ışının dokuya çarptığı yerde, retinanın iki tabakası yaralanarak birbirine yapışır.

Retina zaten ayrılmışsa, cerrahi olarak yeniden sabitlenebilir. Hangi retina dekolmanı türünün mevcut olduğuna ve ne derece şiddetli olduğuna bağlı olarak değişen çeşitli yöntemler vardır:

• Çökertme cerrahisi (skleral çökertme): Bu yöntemde, bir silikon sünger veya silikon halka yardımıyla göz küresi dışarıdan çökertilir, böylece retina tekrar altındaki tabakaya temas eder.
• Göz içi sıvısının çıkarılması: Burada cerrah vitreus gövdesinin jel benzeri sıvısını çıkarır ve retinaya basınç uygulamak için yerine gaz veya silikon yağı verir. Bu şekilde iki katman birbirine bastırılır. Gaz bir süre sonra vücudun kendi sıvısıyla kendiliğinden yer değiştirir. Silikon yağını çıkarmak için ise tekrar bir müdahale gerekir.

Çoğu durumda ayrılan retina cerrahi olarak tekrar yerine yapıştırılabilir. Bu sayede bu alandaki görme yetisi de sıklıkla düzelir. Ancak retinanın merkezi (makula) etkilenmişse görme yetisi genellikle kalıcı olarak olumsuz etkilenir; bulanık ve daha düşük kontrastlı görüş söz konusu olur.