Sağlıklı yaşam İnternet bağımlılığı

E-posta, YouTube, TikTok, Wikipedia veya hava durumu uygulamaları gibi platformların bulunduğu internet, yemek yemek ve uyumak gibi günlük yaşamın bir parçasıdır. Sevdiğiniz müzikleri dinlemek, seyahat rezervasyonu yapmak veya alışveriş yapmak için kullanılır. Kullanıcılar dizi izler, Tinder'da hayatının aşkını bulmayı umut eder, diğer kullanıcılarla fikir alışverişinde bulunur veya onlarla sanal canavarlara karşı savaşır. Sonsuz sayıdaki olanaklarıyla internet, tüm yaşamı etkilemektedir. Ancak bağımlılığa yol açma tehlikesi de söz konusudur. İnternet kullanımı ne zaman sağlıksız veya doktorların dediği gibi patolojik hale gelmektedir? 

Bu soruyu cevaplamak o kadar kolay değildir, çünkü bu konu tıbbi araştırma için nispeten hala yeni bir alandır. Bu, halihazırda kullanılan çeşitli kavramlarda görülebilir: Cep telefonu bağımlılığı, patolojik internet kullanımı, internet bağımlılığı veya internet kaynaklı bağımlılık davranışı. Tıp dilinde "internet kullanımı bozukluğu" terimi giderek daha fazla kabul görmektedir. Bu tam olarak ne anlama gelir?

İnternet kullanımı bozukluğu psikolojik bir bozukluktur. İnternetin zararlı veya uygunsuz kullanımı anlamına gelir. Riskleri ve olumsuz sonuçlarıyla birlikte çevrim içi kumar bağımlılığı da buna dahildir. Çevrim içi kumar bağımlılığı bugüne kadar en çok araştırılan konudur ve Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Uluslararası Hastalık Sınıflandırması (ICD) adlı uluslararası teşhis sistemine ayrı bir hastalık tablosu olarak dahil edilmiştir.

Araştırmacıların büyük bir kısmı, çevrim içi kumar bağımlılığı ve internetle ilgili diğer bozuklukların mekanizmalarının benzer olduğunu varsaymaktadır. Bu nedenle çevrim içi kumar bağımlılığına ilişkin bilgiler diğer internet uygulamalarına da aktarılmaktadır. Ortak nokta, kontrol kaybıdır. Ön planda bilgisayar oyunları, sosyal ağlar, çevrim içi alışveriş ve pornografi tüketimi yer almaktadır.

Herkes aynı anda akıllı telefonlarına bakan insanların karikatürlerini veya fotoğraflarını bilir. Kişi gerçekte ne halde olduğunu görür, bunun komik olduğunu düşünür ama aynı zamanda onaylandığını hisseder: Herkesin yaptığı bir şey o kadar da kötü olamaz. Ya da? Aslında sık internet kullanımından bağımlılığa geçiş kolaydır.

Kullanımın sorunlu hale gelmesinin ilk belirtileri hayatın çeşitli alanlarındaki olumsuz etkilerdir: İnternet aktiviteleri uğruna insanlar okulu ve işi, hobilerini, sağlıklı beslenmeyi veya gerçek dünyadaki sosyal hayatlarını ihmal eder. İnternette yapacakları aktivitelere duydukları yoğun arzu nedeniyle kontrolü giderek kaybederler. İnternetten vazgeçmek onlar için hayal bile edilemez. Başka bir tipik özellik: Kişi olumsuz etkiler hissetse bile internetteki aktivitelerine devam eder.

İnternet kullanımı bozukluğunun gerçekten bir bağımlılık olup olmadığı bilim insanları arasında kısmen hala tartışılmaktadır. Eleştirmenler, internetin alkol gibi bir uyuşturucuyla kıyaslanamayacağını söylemektedir. Aksine, sanal içeriğe erişim olanağı sunan veya sosyal bağlantılar kurulmasını sağlayan bir medya aracıdır.

Bu nedenle kullanım amacı eleştirmenler açısından önemli bir rol oynamaktadır: İnternet'in iş, oyun, yoksa sosyal bağlantı platformu için kullanılması arasında fark vardır. İnsanları bağımlı kılanın teknoloji değil, kullanıcının davranışı olduğunu iddia etmektedirler.

Uzmanların çoğu, bunun madde bağımlılığına benzer bir davranışsal bağımlılık olduğunu kabul etmektedir. Özellikle de bu nedenle, Oyun Oynama Bozukluğu (Gaming Disorder) DSÖ tarafından bağımlılık yapan bir hastalık olarak tanınmış ve sınıflandırılmıştır. Bu, zihinsel bozuklukların tedavisinde etkili olduğu kanıtlanmış terapi biçimlerinin de tedavi için kullanılabileceği anlamına gelir.

Giderek daha fazla insan internetle ilgili bozukluklardan olumsuz etkilenmektedir. 2020 yılında yapılan bir derleme çalışmasına göre, dünya genelinde 100 kişiden yaklaşık 7'sinde internet kullanımı bozukluğu vardır. 

Özellikle gençler risk altındadır. Özellikle pandemi sürecinde Almanya'daki çocuklar ve gençler internette ve bilgisayar oyunlarında belirgin şekilde daha fazla zaman geçirmiştir. O zamandan beri günlük kullanım süresi biraz azalmış olsa da sosyal medya için halen pandemi öncesine göre daha yüksektir.

Riskli bilgisayar oyunu oynama davranışı

2024 yılında Almanya'da 100 çocuktan ve gençten yaklaşık 9'unda riskli bilgisayar oyunu oynama davranışı görülmüştür. Bu, 10 ila 17 yaşları arasındaki 700.000'den fazla çocuğa ve gence karşılık gelmektedir. Erkek çocuklar, bilgisayar oyunu oynama bozukluğundan kız çocuklarına göre daha sık etkilenmektedir. 

Sosyal medya

Almanya'da 10–17 yaş arası hemen tüm çocuklar ve gençler 2024 yılında düzenli olarak sosyal medya kullanmış; çoğu bunu günlük olarak yapmıştır. 100 çocuk ve gençten 21'i sosyal medyayı riskli düzeyde kullanmıştır. Bu da Almanya'da 1,3 milyondan fazla çocuğa ve gence karşılık gelmektedir. Bu kişiler, sosyal medya kullanımları nedeniyle ciddi sorunlar yaşama riski altındadır veya zaten bu tür sorunlar yaşamaktadır. 

Kişinin internette geçirdiği vakit, bir sorun olup olmadığını belirlemek için tek başına yeterli değildir. Bunun yerine asıl önemli olan, etkilenen kişinin internet kullanımından dolayı sıkıntı çekip çekmediği ve günlük yaşamda bundan olumsuz etkilenip etkilenmediğidir. 

Şüphe durumunda, kişinin internet kullanımını kontrol etmekte zorlanıp zorlanmadığı ve internet kullanımı nedeniyle diğer faaliyetlerini aksatıp aksatmadığı sorulur. Ayrıca olumsuz sonuçların zaten hissedilmesine rağmen internet kullanımına devam edilmesi de bir bozukluğa işaret eder. Bu tür olumsuz sonuçlara örnek olarak bu nedenle okulda veya işte daha düşük performans gösterilmesi verilebilir. 

İnternet kullanımı bozukluğunun diğer belirtileri şunlardır: 

• İnterneti her zamanki gibi kullanamadığında kendini kötü hissetme
• İnternette giderek daha fazla zaman geçirme
• İnternette ne kadar zaman geçirdiği konusunda ailesini ve arkadaşlarını yanıltma
• Olumsuz duygularla başa çıkmak için interneti kullanma 

Sizin veya çocuğunuzun internet bağımlısı olup olmadığınızı DIA-NET çalışma grubunun yaklaşık 20 dakikalık çevrim içi testi ile kontrol edebilirsiniz. Test, internet kullanımınızı kaydeder ve teşhis kriterlerine göre değerlendirir.

İnternet bağımlılığının tedavisi, bağımlılığın ne kadar şiddetli olduğuna bağlıdır: Diğer bir deyişle, teşhis kriterinin kaçının geçerli olduğu ve depresyon gibi eşlik eden hastalıkların olup olmadığı.

Tedavinin amaçları:

• İnternette geçirilen süreyi azaltmak
• Mümkünse diğer uğraşlara odaklanmak
• Kişiliği ve özgüveni geliştirmek
• Sosyal ilişki korkusunu azaltmak

Aşağıdaki tedavi seçenekleri mevcuttur:

• Kendi kendine yardım
• Erken müdahale
• Ayakta tedavi
• Yatarak tedavi

Ebeveynler, sosyal medya kullanımında önemli bir rol model teşkil eder. Ayrıca ebeveynler, çocuklarının internet kullanımı için kurallar koyarak genellikle önemli bir rol oynar. Bu nedenle çocuk ve gençler için ebeveynler veya diğer yakınlar da tedaviye dahil edilmelidir. 

Kendi kendine yardım

İnternetteki hizmetler kolay erişilebilir yardım sağlar. Öncelikle bilgi edinebileceğiniz web siteleri vardır. Kendi kendine yapılan testler, kişinin kendi internet kullanımını daha iyi değerlendirmesine yardımcı olur.

Ayrıca çevrim içi ve çevrim dışı danışmanlık hizmetleri, çevrim içi eğitimler, çevrim içi destek grupları ve forumlar mevcuttur. Bu hizmetler aynı zamanda ebeveynlere ve diğer yakınlara da yöneliktir. 

Erken müdahale

Erken müdahale, internet kullanımı bozukluğu riski yüksek olan veya ilk belirtileri göstermeye başlamış kişilere yöneliktir. Şu ana kadar öncelikle okullarda, üniversitelerde veya özel danışmanlık merkezlerinde gençler ve genç yetişkinler için hizmetler bulunmaktadır.

Erken müdahaleler, internet kullanımı bozukluğu gelişme riski taşıyan gençlere yönelik özel grup programları şeklinde gerçekleşir. Bu tür programlarda gençler hastalık ve can sıkıntısı, yalnızlık ve korkular gibi konularla başa çıkma hakkında bilgi edinir.

Bazen erken müdahale kapsamında motivasyonel görüşme yöntemleri de uygulanır. Bu yöntem kişiye destek sağlamak için tasarlanmıştır. Tedaviyi yürüten uzmanlar bu süreçte hiçbir baskı uygulamayan ve kural dayatmayan partnerlerdir. Aksine, karşılarındaki kişiyi kendi davranışlarıyla yüzleşmeye ve bunu değiştirmeye motive etmeye çalışırlar. 

Ayakta tedavi

Bağımlılık belirginleştiğinde, belirli eşlik eden hastalıklar mevcut olduğunda veya önceki önlemler kalıcı olarak başarılı olamadığında ayakta psikoterapi önerilir. Genellikle bu durumda bilişsel davranışçı terapi adı verilen yöntem önerilir. Bu süreçte, etkilenen kişilere bağımlılık davranışlarının mekanizmaları açıklanır ve böylece en iyi ihtimalle davranış değişikliği sağlanır. Ayrıca problemlerle başa çıkma stratejileri öğretilir, sosyal ve kişisel beceriler geliştirilir.

Yatarak tedavi

Şiddetli bağımlılık durumunda, bir klinikte tedavi görmek mantıklı olabilir. Bunun en önemli avantajı, genellikle sorunlu internet kullanımıyla iç içe olan günlük çevreyle araya giren fiziksel mesafedir. Terapi, günlük yapıları yeniden öğrenmeye, alternatif eylem yolları geliştirmeye ve internet kullanımının kontrol edilebileceği stratejiler bulmaya yardımcı olabilir. 

Arbeitsgruppe DIA-NET'in (DIA-NET Çalışma grubu) web sitesinde tüm terapi formları ile ilgili iletişim bilgileri, danışma noktaları ve bilgiler bulunabilir.

İnternetin sağlıklı kullanımı için herkes basit şeyleri günlük yaşamına dahil edebilir.

Aşağıdaki tedbirler internet bağımlılığını önlemeye yardımcı olabilir:

• Kendi davranışları hakkında objektif bir genel bakış elde etmek için bir hafta boyunca internette çevrimiçi kalma süresini bir yere yazmak.
• Her zaman "dijital oruç" veya "dijital detoks" olarak da bilinen internetten bir süre uzak durulan programlar yapmak.
• Tetikleyicileri önlemek: Mesaj alındığında optik ve akustik sinyalleri veya akıllı telefonu tamamen kapatmak. Bu tür tetikleyiciler ödül merkezine etki eder ve bu nedenle bağımlılık yapabilir.
• Yemek yerken veya yataktayken yanında akıllı telefon bulundurmamak.
• Dışarıdayken akıllı telefonunuzu kolayca erişilemeyecek şekilde örneğin sırt çantanıza koymak.
• Daha önce eğlenceli olan aktiviteleri veya hobileri hatırlayıp onlarla tekrar ilgilenmek.

Eğitim kurumlarında önleme çalışmaları

Okullardaki ve üniversitelerdeki programlar da internet kullanımı bozukluklarını önlemek için uygundur. Bu tür programlar öncelikle zaten sorunlu internet kullanımına eğilimli olan gençlere yöneliktir. Önleme hizmetlerinin, diğer hususların yanı sıra bir internet kullanımı bozukluğunun riskleri ve sonuçları hakkında bilgilendirmesi amaçlanır. 

Okulda medya okuryazarlığının güçlendirilmesi de aşırı internet kullanımını önlemeye yardımcı olabilir. 

Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit (BIÖG, Federal Halk Sağlığı Enstitüsü), medya ve internet kullanımı konusunda kapsamlı bilgiler sunmaktadır.

Burada örneğin ebeveynler ve ergenler de ücretsiz broşür sipariş edebilir.

Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit (Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) ayrıca belirli hedef kitlelere yönelik çeşitli web siteleri de işletmektedir:

www.ins-netz-gehen.de web sitesi, medya kullanımıyla ilgili bilgilerin yanı sıra gençler için çevrim içi danışmanlık da vermektedir.

Diğer hizmetlerin bazıları

Lübeck Üniversitesi'nin DIA-NET çalışma grubu, güncel araştırma durumuna dayanarak internet kullanımı bozukluğu konusunda bilgiler, kontrol listeleri, yardım hizmetleri ve materyaller sunmaktadır.

Tübingen Üniversite Hastanesi Bağımlılık Tıbbı ve Bağımlılık Araştırmaları Bölümü, yardım tekliflerini aramak için bir veri tabanı olan Erste Hilfe Internetsucht (İnternet Bağımlılığında İlk Yardım) portalını kurdu. Tübingen Üniversite Hastanesi ayrıca çocuklarında internet kullanımı bozukluğu belirtileri görülen ebeveynlere ücretsiz ebeveynler için çevrim içi eğitim sunmaktadır. 

Bundesverband für stationäre Suchthilfe (Bağımlılıkta Yatılı Yardım Federal Derneği) bir klinikte terapi yeri ararken destek sağlar.