Hastalıklar Prostat kanseri

Doktorlar, erkeğin prostat bezinde gelişen kötü huylu tümörleri adenokarsinom olarak adlandırır. Prostat, erkeklerin iç cinsel organlarından biridir. 

Farklı prostat kanseri türleri vardır: Prostat tümörlerinin çoğu (100 tümörden 95'i) adenokarsinomdur. Ayrıca prostatın nöroendokrin tümörleri (NET) de vardır; bu, oldukça olumsuz bir prognoza sahip son derece agresif bir prostat kanseri türüdür: Tümör genellikle çok hızlı metastaz yapar ve hormonların etkisi olmadan büyür. Özel durum: NET, kanda yükselmiş PSA değeri ile kendini belli etmez. Kesin tanı için doku incelemesi gereklidir.

Almanya'da 2020 yılında yaklaşık 66.000 erkeğe prostat kanseri teşhisi konmuştur. Doktorlar genellikle hastalığı erken bir aşamada teşhis eder. Hastaların daha sonra genellikle hiçbir rahatsızlığı olmaz. Hastalık ilerlese bile, hastalarda genellikle tipik semptomlar görülmez. Bu, semptomların başka hastalıklardan da kaynaklanabileceği anlamına gelir.

Prostat kanseri semptomları arasında şunlar sayılabilir:

• İdrar retansiyonu: Mesane alışıldık şekilde boşaltılamaz
• İdrara çıkmada zorluk ve sık idrara çıkma
• Kemiklerde ağrı
• İdrarda veya menide kan
• Cinsel ilişki sırasında sorunlar (ağrılı ejakülasyon veya ereksiyon sorunları)

Erkekler yaşlandıkça sıklıkla idrara çıkma şikayetleri ortaya çıkar: Bu durumda prostat büyür ve idrar kanalına baskı yapabilir. Uzmanlar prostatın bu iyi huylu büyümesini benign prostat hiperplazisi (BPH) olarak adlandırır.

Bu belirtiler birkaç hafta devam ederse, bir doktor ziyareti önerilir. Aile hekimleri şikayetlerin nedenini iyi bir şekilde belirleyebilir ve gerekirse uzmanlarla daha ileri teşhis adımlarını başlatabilir. 

Prostat kanseri gelişme riski yaşla birlikte artar. Yaşlandıkça, prostatın glandüler hücrelerinin genomunda genetik değişiklikler (mutasyonlar) birikir. Ne kadar çok mutasyon varsa prostat kanseri riski o kadar yüksektir. Çoğu erkek hastalık teşhis edildiğinde 70 ile 80 yaşları arasındadır. Prostat kanseri, 50 yaşından önce nispeten nadir görülür.

Prostat kanseri için bir diğer önemli risk faktörü aile öyküsüdür. Baba veya erkek kardeş gibi birinci derece akrabaların prostat kanseri olduğu biliniyorsa kişinin kendi kanser riski de erkek popülasyonun geri kalanına göre artar. Prostat kanseri taraması hakkında 45 yaşından önce bilgi almak ilgili kişi için faydalı olabilir. Bu konuda hangi seçeneklerin olduğunu tarama bölümünden öğrenebilirsiniz.

Prostat kanseri kişiden kişiye çok farklı seyreder. Doktorlar üç tümör aşaması arasında ayrım yapar: 

• Lokalize: Kanser sadece prostatta büyür.
• Lokal olarak ilerlemiş: Kanser hücreleri prostatın ötesine, örneğin seminal veziküllere doğru büyür. 
• İlerlemiş, metastatik: Kanser hücreleri lenf düğümlerine, kemiklere veya diğer organlara yayılır.

Çoğu erkekte prostat kanseri, diğer birçok kansere kıyasla oldukça yavaş büyür. Genellikle bu tür az agresif karsinomlar, etkilenen erkeğin hiçbir şikayeti yoksa bir ömür boyu fark edilmeden kalır. Bunun anlamı erken evre prostat kanserinde bile birçok erkeğin normal bir yaşam beklentisi olmasıdır.

Diğer erkeklerde prostat kanseri oldukça hızlı ilerleyebilir: Bu durumda doktor, teşhis sırasında prostat dışında ek tümör odağı (metastaz) tespit eder. Bu tür metastatik prostat kanseri genellikle tedavi edilemez. Prostat kanseri, önceki kanser tedavisinden sonra da (nüks, rezidif) tekrarlayabilir. Bazı durumlarda iyileştirici tedavinin yeniden uygulanması mümkündür.

Almanya'da genital organ kanserleri için yasal tarama erkeklerde 45 yaşından itibaren başlamaktadır. Erkekler program için yılda bir kez doktora gidebilir: Doktor semptomları sorar ve dış genital organları inceler. Ayrıca prostatı rektumdan hissetmek için parmağını kullanır (dijital rektal muayene) (DRE).

Uzman dernekler erken teşhis için elle muayeneyi tavsiye etmemekte, bunun yerine PSA testine dayalı kişiselleştirilmiş bir erken teşhis programı önermektedir. Bu süreçte doktorlar kanda "prostat spesifik antijen" (PSA) adlı protein miktarını ölçer. Erken teşhis muayenesinin ne kadar erken başlayacağı, hangi aralıklarla tekrarlanacağı ve başka tetkiklerin gerekli olup olmadığı erkeğin kişisel riskine bağlıdır.

PSA testi ile uyarlanmış bir tarama programı yaptırmayı düşünen erkekler, avantaj ve dezavantajlar hakkında bireysel danışmanlık almalıdır. Ürologlar ve aile hekimleri bu konuda detaylı bilgi verebilir. Kişisel olarak alınan yararlar ve olası riskler biliniyorsa bunun lehine veya aleyhine daha iyi karar verilebilir.

Uyarlanmış bir tarama programıyla prostat kanserinin erken teşhisi veya genel olarak PSA testi hakkında daha fazla bilgi almak ister misiniz? Ayrıca PSA taramasının avantajlarını ve dezavantajlarını öğrenin. Bu konuyla ilgili diğer bilgileri Deutsches Krebsforschungszentrum, Krebsinformationsdienst (Alman Kanser Araştırma Merkezi, Kanser Bilgi Hizmeti) web sitesinde bulabilirsiniz.

Prostat kanseri şüphesi varsa bunu netleştirmek için çeşitli muayene yöntemleri mevcuttur. Bu süreçte izlenecek yol, erkeğin bireysel prostat kanseri riskine göre belirlenir. Doktorlar bunu şu şekilde değerlendirir:

• Hastaya yaşı, önceden geçirdiği hastalıklar, semptomlar ve aile öyküsü hakkında sorular sorarak (anamnez)
• Fizik muayene yaparak prostatı elle muayene ederek: dijital rektal muayene (DRM)
• Kanda prostat spesifik antijen (PSA) değerini ölçerek ve rektum yoluyla ultrason ile (TRUS, transrektal ultrason) prostat hacmini belirleyerek. Buradan hareketle söz konusu PSA yoğunluğunu hesaplayabilirler.

İlk muayenede PSA değeri mililitrede 3 nanogram (ng/ml) veya üzerinde çıkarsa: Risk değerlendirmesinin ardından ve henüz doku örneği (biyopsi) alınmadan önce genellikle çok parametreli manyetik rezonans görüntüleme (mpMRT) ile görüntüleme yapılır ve gerekirse sonrasında transrektal ultrason (TRUS) gibi diğer görüntüleme yöntemleri kullanılır. 

Risk değerlendirmesinin ilk adımlarını aile hekimleri bizzat gerçekleştirebilir. Sonraki muayeneleri uzman üroloji ve radyoloji hekimleri tarafından yapılır. İhtisas poliklinikleri de eğitimli uzman kadroya ve gerekli teknik ekipmana sahiptir.

Teşhisi doğrulamak için prostattan doku örnekleri gereklidir. Bunun için erkeklere lokal anestezi verilir. Doku alma süreci, önceki MR tetkikinin sonucuna göre yönlendirilir: 

• Bir erkeğin prostat kanseri riski yüksekse ve doktorlar MR tetkikinde kanser şüphesi taşıyan alanlar (odaklar) tespit ederse biyopside ilgili odaklardan hedefe yönelik 2 ila 3 doku örneği alınır ve gerekirse bu alanların hemen yakın çevresinden de örnek alınır. 
• Ayrıca ürologlar sabit bir düzene göre (sistematik olarak) prostatın 6 farklı bölgesinden 10 ila 12 biyopsi örneği alır ve bunlar laboratuvarda mikroskop altında doku (histolojik) olarak incelenir. 

Biyopsi sonuçlarına, PSA değerine ve PSA yoğunluğuna bağlı olarak tümörün vücuda yayılmış olma olasılığı belirlenir. Bireysel riske bağlı olarak ek tetkikler yapılabilir:

• Bilgisayarlı tomografi (BT)
• Manyetik rezonans tomografisi (MRT)
• Kemik veya iskelet sintigrafisi
• Özellikle markör olarak belirli bir radyoaktif madde ile (PSMA-PET) genellikle bir CT (PSMA-PET / CT) ile kombinasyon halinde pozitron emisyon tomografisi (PET)
• Söz konusu moleküler genetik testler, yalnızca erkeklerin prostat kanserinin zaten ilerlemiş olması ve sonucun sonraki tedavi planlamasını değiştirecek olması durumunda bir seçenektir. Buna örnekte BRCA2 veya BRCA1 mutasyonu testi dahildir.

Doktorun prostat kanseri muayenelerini nasıl yaptığını bilmek ister misiniz? Yayılma teşhisi için daha ileri tetkikler ne zaman uygulanır? Teşhis yöntemleri hakkında daha fazla bilgiyi Krebsinformationsdienstes des Deutschen Krebsforschungszentrums (Alman Kanser Araştırma Merkezi, Kanser Bilgi Hizmeti) web sitesinden okuyabilirsiniz.

Prostat kanseri için çeşitli tedavi seçenekleri vardır. Tedavi, tümöre karşı prostat bölgesinde lokal olarak veya tüm vücutta (sistemik) etki gösterebilir. Hangi terapilerin birey için en uygun olduğu temel olarak beş faktöre bağlıdır:

• Hastalığın evresi
• Kandaki prostat spesifik antijen (PSA) seviyesi
• Tümörün agresifliği
• Hastanın genel sağlık durumu ve
• Hastanın kişisel amaç ve değerleri

Prostat kanseri lokalize ise

Tümörün büyümesi prostatla sınırlıysa genellikle uzun süreli bir tedavi mümkündür. Tedavi seçenekleri erkeğin kişisel risk profiline bağlıdır: yani hastalığın nüksetmesi (relaps) açısından düşük, orta veya yüksek riske sahip olup olmadığına göre değişir. Bu risk, erkeğin muhtemel hastalık seyrine bağlıdır; yani kanserin büyüyüp büyümediğine ve ne kadar hızlı büyüdüğüne göre belirlenir. Uzmanlar bunu çeşitli tetkiklerden elde edilen sonuçlara göre değerlendirebilir.

Uzmanlar, hastalığın ilerleme riski düşük olan erkeklere aktif izlem adı verilen yöntemi önerir. Bu, doktor ve hastanın ilk olarak tedaviden vazgeçtiği anlamına gelir. Bunun yerine düzenli kontroller gereklidir. Prostat kanseri daha agresif hale gelirse doktor iyileştirici tedaviyi başlatır.

Hastalar ayrıca çeşitli standart tedaviler arasından seçim yapabilir. Günümüzdeki bilgi düzeyine göre, farklı tedavi seçenekleri benzer iyileşme şansları sunmaktadır. Ancak yan etkileri ve uzun vadeli etkileri bakımından farklılık gösterir:

• Cerrahi olarak tamamen çıkarma (radikal prostatektomi): Robotlu ve robotsuz olmak üzere iki tür ameliyat vardır. Her ikisi de prostat kanserini eşit derecede iyi tedavi eder.
• Cilt yoluyla eksternal ışınlama (perkütan ablasyon)
• İç (internal) ışınlama (prostat üzerinde radyasyon kaynakları ile brakiterapi uygulama)

Belirli koşullar altında minimal invaziv fokal (lokalize) tedaviler de düşünülebilir. Bununla birlikte, standart tedaviler kadar etkili olup olmadıkları hala belirsizdir.

Hastalığa bağlı olarak doktorlar farklı tedavi biçimlerini de birbirleriyle kombine eder. Örneğin, ameliyata radyasyon tedavisi eklenmesi mümkündür. Veya ürolog radyasyon tedavisine paralel olarak hormon yoksunluk tedavisi uygular.

Prostatın ameliyatla çıkarılması (prostatektomi): açık, laparoskopik veya robotik cerrahi ile farklı şekillerde gerçekleştirilebilir. Aşağıdaki videolar bu yöntemlerin nasıl çalıştığını göstermektedir.

Açık prostatektomi nedir?
Laparoskopik prostatektomi nedir?
Robot yardımlı prostatektomi nedir?

Prostat kanseri ilerlemiş veya metastatik ise

Hastalığın bu evresinde genellikle tam iyileşme sağlanamaz. Hormon baskılama tedavisi bu durumda tedavinin önemli bir yapı taşıdır. Prostat kanseri hücrelerinin büyümek için ihtiyaç duyduğu erkek cinsiyet hormonu olan testosteron baskılanır. Bu sayede doktor prostat kanserini baskılayabilir ve bir süre kontrol altında tutabilir.

İlerlemiş ve metastatik prostat kanserli hastalar için tedavi çok karmaşık olabilir. Hastalar için hormon baskılama tedavisinin yanı sıra kısmen birbirleriyle kombine edilebilen bir dizi başka sistemik tedavi seçeneği de mevcuttur. Aşağıdakiler bunlar arasında sayılabilir:

• Kemoterapi: Bunlar hücre üremesini yavaşlatan veya hücre bölünmesini engelleyen ilaçlardır (sitostatikler).
• Hedefe yönelik tedavi: Bunlar, kanser hücrelerindeki hasarlı genetik materyalin onarılmasını spesifik olarak engelleyen ilaçlardır (PARP inhibitörleri).
• Radyonüklid tedavisi: Bunlar, prostat kanseri hücrelerinde spesifik olarak biriken ve radyoaktif ışınım yoluyla bu hücreleri yok eden ilaçlardır (radyofarmasötikler).
• Destekleyici tedavi yöntemleri: Tedaviye bağlı şikayetleri hafifletmeye veya önlemeye yardımcı olurlar. Bunlar arasında örneğin kemikte etki gösteren ilaçlar veya dışarıdan uygulanan radyoterapi yer alır. Kemik metastazı durumunda ağrıyı hafifletmeye, kemik kırıklarını önlemeye ve genel yaşam kalitesini iyileştirmeye yardımcı olabilir.

Özellikle de herhangi bir şikayetleri yoksa bazen hastalara kanser tedavisi uygulamamak da mantıklı olabilir. Doktor, ileri yaşlarda veya diğer sağlık sorunlarının ön planda olduğu durumlarda böyle bir "izle-ve-gör" yaklaşımını önerir. Hastalarda şikayetler geliştiği andan itibaren bunlar tedavi edilebilir.

Prostat kanseri için bireysel tedavi seçenekleri ve tedavinin olası sonuçları ve yan etkileri hakkında ayrıntılı bilgi edinmek ister misiniz? Hangileri sizin için uygundur ve prostat kanseri hastaları için "kastrasyona dirençli" veya "oligometastatik" tıbbi terimleri ne anlama gelir? Tedavi şekillerinin ayrıntılı açıklamalarını Krebsinformationsdienstes des Deutschen Krebsforschungszentrums (Alman Kanser Araştırma Merkezi, Kanser Bilgi Hizmeti) web sitesinde bulabilirsiniz.

Kanseri tedavi etmek hem beden hem de ruh için çok zayıflatıcı olabilir. Kanser tedavisinden sonra tıbbi rehabilitasyon, hastaların güçlerini yeniden kazanmalarına yardımcı olabilir. Ve hastalığın sonuçlarıyla ve tedaviyle en iyi şekilde başa çıkmaları konusunda onları desteklemesi beklenir.

Rehabilitasyon, prostat kanseri hastalarında alana özel uygulanır. Bu, programın uzman ürolojik desteği içerdiği anlamına gelir. Genel olarak ürolojik rehabilitasyon; kişisel hastalık öyküsüne, bireysel tedaviye ve tedaviye bağlı mevcut kısıtlamalara ve şikayetlere dayanır.

Bir ürolojik rehabilitasyonun olası içerikleri şunlardır:

• İdrar kontrolünü yeniden kazanmak için pelvik taban egzersizleri
• Erektil disfonksiyon için olası tedaviler hakkında eğitim
• Hormon tedavisinin metabolik değişiklikler ve osteoporoz gibi yol açabileceği sonuçları önlemek için egzersiz tedavisi
• Psikolojik bakım
• Beslenme danışmanlığı

Tedaviden sonra ne yapılır?

Prostat kanseri tedavi sonrası bakımı, erken bir aşamada tedavinin uzun vadeli etkilerinin yanı sıra bir nüksetme durumunu (rezidif) belirlemeye hizmet eder. Hastalar tedavinin ardından önce kısa aralıklarla, sonra daha uzun aralıklarla düzenli olarak muayene edilir. Doktorlar semptomları sorar, vücudu muayene eder ve kandaki prostata özgü antijeni (PSA) ölçer.

Prostat kanserinde rehabilitasyon ve tedavi sonrası bakım hakkında ayrıntılı bilgi edinmek ister misiniz? Ameliyattan ve prostat ışın tedavisinden sonra PSA seviyeleri ne kadar hızlı düşer? Ve ilerlemiş hastalık durumunda hastalık seyri kontrolü nasıl uygulanır? Ek bilgileri Krebsinformationsdienstes des Deutschen Krebsforschungszentrums (Alman Kanser Araştırma Merkezi, Kanser Bilgi Hizmeti) web sitesinde bulabilirsiniz.

Birçok prostat kanseri hastası, iyileşmeleri konusunda bir şey yapmak için kendileri harekete geçmek ister. Bunun için çeşitli seçenekler vardır. Hastalıkla ve tedavinin sonuçlarıyla daha iyi başa çıkmaya neyin yardımcı olabileceği, bireysel duruma bağlıdır:

• Rehabilitasyon ve fizyoterapi, enkontinansın zamanla iyileşmesine ve hatta kaybolmasına yardımcı olabilir.
• Hastalar, rehabilitasyonda veya doktorla yapılan görüşmelerde iktidarsızlık ve cinsellik ile nasıl başa çıkacaklarını öğrenir.
• Egzersiz, yorgunluk ve bitkinliğin üstesinden gelmeye yardımcı olabilir. Egzersiz, bireysel performansa uygun hale getirilmelidir.
• Beslenme tedavisi de dahil olmak üzere dengeli, sağlıklı beslenme, hastanın iyi hissetmesine katkıda bulunabilir ve yetersiz beslenmeyi önleyebilir.
• Psikoonkolojik danışmanlık, endişeler ve korkular yaşantıya egemen olduğunda veya hastalık nedeniyle depresyon yaşandığında hastalara yardımcı olabilir.

İyileşme artık mümkün değilse ve hastalık ilerliyorsa iyi bir tıbbi bakım çok önemlidir. Ağrı veya nefes darlığı gibi rahatsız edici rahatsızlıklar hafifletilebilir. Psikososyal destek de iyi bir yaşam kalitesinin mümkün olduğunca uzun süre korunmasına yardımcı olabilir. Ayrıca ayakta bakım gibi çeşitli destek hizmetlerinden yararlanma imkanı da bulunmaktadır. Ayrıca bir destek grubunda diğer hastalarla deneyim paylaşımında bulunmak faydalı olabilir. 

Prostat kanseri tedavisinde çeşitli disiplinlerden doktorlardan oluşan bir ekip birlikte çalışır. Özellikle prostat kanserli hastaları tedavi etme konusunda deneyimli hastaneler bunu sertifika ile onaylatabilir. Deutsche Krebsgesellschaft (Alman Kanser Derneği), belirli mesleki gerekliliklere uygunluğu düzenli olarak kontrol etmektedir.

Sertifikalı merkezlerin adreslerini OncoMAP web sitesinde bulabilirsiniz.

Urologischen Praxen und Kliniken (Üroloji Sağlık Vakfı) web sitesinde üroloji muayenehanelerini ve kliniklerini arayabilirsiniz.

Günlük yaşamda hastalıkla başa çıkma ve diğer destek olanakları hakkında başka sorularınız mı var? Bununla ilgili bilgileri Deutsches Krebsforschungszentrum, Krebsinformationsdienst (Alman Kanser Araştırma Merkezi, Kanser Bilgi Hizmeti) web sitesinde bulabilirsiniz.

Prostat kanseri ile ilgili herhangi bir sorunuz varsa Krebsinformationsdienst (Kanser Bilgi Hizmeti) ile 0800 - 420 30 40 numaralı ücretsiz telefondan veya krebsinformationsdienst@dkfz.de e-posta adresinden kişisel olarak da iletişime geçebilirsiniz.