Hastalıklar İyot eksikliğine bağlı guatr

Tiroit bezi, boynun ön kısmında, gırtlağın hemen altında yer alır. Hayati önem taşıyan bir hormon bezidir. Vücudun metabolizmasında, büyümesinde ve olgunlaşmasında önemli bir rol oynar ve birçok vücut fonksiyonunun düzenlenmesine yardımcı olur.

Tiroid bezinin hormon üretmek için iyoda ihtiyacı vardır. Vücudun bu eser elementi besinler yoluyla alması gerekir: Deniz balığı, süt ürünleri veya yumurta gibi çeşitli gıdalarda bulunur.

Yetersiz iyot alındığında tiroit bezi artık yeterli hormon üretemez ve buna hormon üreten hücrelerin sayısını artırarak yani büyüyerek yanıt verir. Uzmanlar bu durumu "iyot eksikliğine bağlı guatr" olarak adlandırır. Guatr dışarıdan net bir şekilde görülebiliyorsa "struma" olarak da adlandırılır.

Guatrın tiroit nodülleri, iltihaplanmalar veya Graves hastalığı gibi otoimmün hastalıklar gibi başka nedenleri de olabilir. Tedavi, büyümeyi neyin tetiklediğine bağlı olarak belirlenir.

İyot eksikliğine bağlı guatrı olan insanların çoğu, doku onlarca yıl boyunca yavaşça büyüdüğü için tiroit bezinin büyüdüğünü fark etmez. Ancak tedavi edilmezse ve büyümeye devam ederse zamanla boyunda görünür hale gelir.

Bu aşamada, oldukça büyümüş olan bez yemek borusuna, gırtlağa veya soluk borusuna baskı yaptığında şikayetler ortaya çıkabilir. Bu durum boğazda yumru hissi, yutma güçlüğü, ses kısıklığı veya nefes darlığına yol açabilir.

Tiroit bezi büyümüş kişilerin yaklaşık yüzde 90'ında neden iyot eksikliğidir. İyot, temel eser elementlerden biridir. Bu, vücudun iyodu üretemediği ve onu yiyeceklerden alması gerektiği anlamına gelir.

Uzun süre yetersiz iyot alındığında, normal büyüklükteki bir tiroit bezi yeterli miktarda hormon üretemez ve büyümeye başlar. Böylece mevcut iyodu daha iyi kullanabilir ve tiroit hormonlarını normal bir seviyede tutabilir. Bu nedenle iyot eksikliğine bağlı guatrda normalde tiroit yetmezliği (hipotiroidizm) veya aşırı aktif tiroit (hipertiroidizm) şikayetleri görülmez.

Orta Avrupa topraklarında nispeten az iyot vardır. Bu nedenle birçok bitkisel ve hayvansal gıda doğal olarak neredeyse hiç iyot içermez. Bu yüzden Almanya uzun süre "iyot eksikliği bölgesi" olarak kabul edilmiştir. Ancak, sofra tuzunun iyotla zenginleştirilmesi ve iyotlu tuz içeren gıdaların üretilmesi yoluyla iyot arzı iyileşmiştir.

Dünya çapında yaklaşık iki milyar insan iyot eksikliğinden etkilenmektedir.

Ancak Almanya'da iyot eksikliğine bağlı guatrın çok şiddetli formları artık nadir görülmektedir. Bunlar yalnızca hastalık teşhis edilmediğinde ve yetersiz iyot alımı devam ettiğinde ortaya çıkar. Zamanla büyüyen tiroit bezi artık iyot eksikliğini telafi edemez hale gelebilir ve nihayetinde çok az hormon üretmeye başlar. Bu durumda tiroit yetmezliği gelişir.

Özellikle ergenler, genç yetişkinler, hamileler ve emziren annelerin iyot ihtiyacı yüksektir.

Almanya'da şunlar tavsiye edilmektedir:

• Haftada en fazla 2 kez deniz balığı tüketmek; örneğin mersin balığı, pisi balığı veya morina
• Düzenli olarak süt, süt ürünleri ve yumurta tüketmek
• İyotlu sofra tuzu ile tatlandırmak
• Hazır yemekler, sosis veya ekmek gibi tuzlu gıdalar satın alırken iyotlu tuz kullanılmış olmasına dikkat etmek

İyotlu tuz ve iyotlu tuz içeren ürünler kullanmak özellikle vejetaryen veya vegan beslenen kişiler için önemlidir.

Hamileler ve emziren anneler iyot açısından zengin beslenmeli ve ek olarak günde 100 ila 150 mikrogram iyot tableti almalıdır.

Yosun veya deniz yosunundan yapılan yüksek iyot içerikli gıdalardan büyük miktarlarda tüketmediğiniz sürece çok fazla iyot almak pek olası değildir. Bu tür gıdalarda ambalaj üzerindeki tüketim miktarına ilişkin uyarılara dikkat edilmelidir.

Tiroit bezindeki büyüme ultrason muayenesi (sonografi) ile kolaylıkla tespit edilebilir. Bu şekilde doktorlar tiroit bezinin ne kadar büyük olduğunu tam olarak ölçebilir. İyot eksikliğine bağlı guatr bazen boyundan elle muayenede hissedilebilir veya ileri aşamada dışarıdan fark edilebilir. Bu durumda bazen boyundaki tıkanmış kan damarları görünür hale gelir. Nefes alırken çıkan hırıltı sesi de guatra işaret edebilir.

Guatr tespit edildiğinde özel kan testleri yapılır. Bu testler tiroit bezinin yeterli hormon üretip üretmediğini gösterir. Nedenin iyot eksikliği olup olmadığına dair ipuçları elde etmek için doktor beslenme alışkanlıklarını sorar.

Guatrın nedenleri ve diğer tiroit bezi hastalıkları çeşitli testlerle tespit edilebilir. Tiroit muayenelerine ilişkin ayrıntılı bilgilere gesundheitsinformation.de adresinden ulaşabilirsiniz.

Guatr genelde zararsızdır. Guatr tedavisinin amacı, tiroit bezini tekrar küçültmek veya en azından daha fazla büyümesini önlemektir. Bu amaçla ana neden olan iyot eksikliği giderilir. Bunun için genellikle dengeli beslenmek, balık gibi iyot içeren gıdaları düzenli olarak tüketmek ve iyotlu sofra tuzu kullanmak yeterlidir.

Ciddi iyot eksikliğinde, doktora danışarak potasyum iyodür tabletleri şeklinde ek iyot almak faydalı olabilir.

Gerekirse bir süre boyunca iyot tabletleri ile tiroit hormonu L-tiroksin kombinasyonu verilebilir. Böylece hormon seviyesi normal aralığın üst sınırında tutulur. Bunun amacı, tiroit bezinin büyümeye devam etmesini önlemektir.

Ancak bazen bu önlemler, örneğin guatr uzun süredir varsa ve bağ doku nedeniyle sertleşmişse tiroit bezini tekrar normal boyutuna döndürmeye yetmez. Bu durumdan rahatsız olmayan kişiler için başka bir şey yapmaya gerek yoktur. Ancak guatr soluk ve yemek borusuna baskı yapıyorsa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durumda tiroit bezinin genellikle büyük bir kısmı alınır ve geriye yalnızca az miktarda tiroit dokusu bırakılır. Kalan doku hala hormon üretebilse de ameliyattan sonra birçok hastanın sürekli olarak ek tiroit hormonu alması gerekir.