Hastalıklar Vücut Mantarı

Vücut mantarı, ciltte orta derecede bulaşıcı bir mantar hastalığıdır. Bu hastalık Tinea corporis olarak da adlandırılır. Çeşitli dermatofitler vücut mantarına neden olabilir. Bu mantarlara tıpta dermatofit adı verilir. Dermatofitler derinin en üst tabakasına tutunur ve boynuzumsu bir madde olan keratin ile beslenir. Kıl folikülleri içeren deride mantar daha derin cilt bölgelerine de nüfuz edebilir ve kaşıntılı da olabilen iltihaplanmaya yol açabilir. Aynı mantarlar ayakları veya ayak tırnaklarını da etkileyebilir. Bu durum ayak ve tırnak mantarı olarak adlandırılır. 

Vücut mantarında ciltte, kenar kısımlarında pullanma görülen karakteristik yuvarlak veya halka şeklinde kızarıklıklar oluşur. Bunlar çoğunlukla gövdede, kollarda, bacaklarda ve yüzde görülür ve sıklıkla kaşıntı eşlik eder.

Cilde uygulanan mantar öldürücü (antifungal) ilaçlar genellikle vücut mantarı tedavisinde kullanılır. Vücut mantarının şiddetli formları ek olarak ağız yoluyla alınan haplarla tedavi edilir.

Bir dermatofit ile enfekte olduktan sonra ilk cilt değişikliklerinin fark edilmesi yaklaşık 2 ila 4 hafta sürebilir.

Vücut mantarları genellikle ciltte ortaya doğru soluklaşan dairesel kırmızı lekelerin oluşmasından tanınır. Halka şeklindeki kenar genellikle biraz kalınlaşmış ve pulludur. Bunun yanı sıra daha küçük kırmızı lekeler veya sivilce benzeri değişiklikler de görülebilir. Münferit durumlarda sivilceler ve apseler oluşabilir.

Ciltteki değişiklikler tipik olarak 1 ila 5 santimetre büyüklüğündedir ve kaşıntılı olabilir. Vücut mantarı karın, sırt, kollar, kasıklar, bacaklar veya yüzde görülür.

Dermatofitler insanlarla veya hayvanlarla yakın temas halinde bulaşabilir. Almanya'da evcil hayvanlar cilt mantarı enfeksiyonlarının çok yaygın bir kaynağıdır. Bunların arasında kedilerin yanı sıra köpek, gine domuzu, hamster, tavşan ve cüce tavşan, fare ve sıçanlar yer alır. Kirpilerle (ak karınlı Mısır kirpisi veya Avrupa kirpisi) ya da buzağılarla temas esnasında da cilt mantarları bulaşabilir.

Ayrıca kontamine yüzeyler, spor minderleri, giysiler, havlular veya nevresimler yoluyla da bulaşabilir. Tipik ve günümüzde önem taşıyan bir diğer tür de güreş kulüplerinde ve hijyen önlemleri yetersiz olan berberlerde bulaşabilen "güreşçi mantarı" veya "minder mantarıdır".

Dermatofitlerin ayaktan vücudun diğer bölgelerine (kasıklar, yüz, saçlı deri) taşınması da mümkündür (kendi kendine bulaştırma).

Vücut mantarı cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olarak da ortaya çıkar. Bundan esas olarak erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler (MSM) etkilenmektedir.

İnsandan insana bulaşma, özellikle yeni cilt mantarı türlerinde önemli bir rol oynamaktadır. Bunlar arasında Trichophyton mentagrophytes cilt mantarının iki yeni alt türü yer almaktadır. Bu mantarlar diğer bölgelerin yanı sıra Hindistan ve Güneydoğu Asya'da yaygındır. Almanya'da da bu yeni mantarların yol açtığı cilt mantarı enfeksiyonlarına karşı hazırlıklı olunmalıdır.

Mantarlar sıcak ve nemli ortamlarda özellikle rahat hissederler. Bu nedenle bulaşma genellikle yüzme havuzlarında veya soyunma odalarında meydana gelir. Dermatofitler ayrıca terli ciltte özellikle iyi çoğalır.

Zaten bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar varsa dermatofitler çok daha kolay yayılabilir.

Aşırı kilo, sağlıksız beslenme, yoğun sigara veya alkol kullanımı veya diyabet gibi kronik hastalıklar genel cilt enfeksiyonu riskini artırabilir.

Yaşlıların da riski daha yüksektir, çünkü bağışıklık sistemleri gençlerinki kadar iyi çalışmaz.

Spor salonlarında, yüzme havuzlarında veya ortak soyunma odalarında daha fazla zaman geçiren kişilerde enfeksiyon riski daha yüksektir. Güreş veya judo gibi temaslı sporlarda bulaşma çok daha kolay gerçekleşir. Bu durum sıklıkla güreşçi mantarı veya minder mantarı olarak adlandırılır.

Enfeksiyon riski ne kadar yüksektir?

Genel bulaşma riski yalnızca orta düzeydedir.

Örneğin bir okul çocuğunda vücut mantarı varsa sınıfındaki çocuklar için enfeksiyon riski %10'dan azdır.

Aile içinde enfekte olma riski ise yaklaşık yüzde 10 ila 30'dur. 
Yeni cilt mantarı türlerinde, aile içinde veya dışındaki yakın fiziksel temaslarda bulaşma riski çok yüksektir.

Batılı sanayileşmiş ülkelerde, nüfusun yaklaşık %10 ila 20'sinde hayatlarının bir noktasında vücut mantarı görülür.

Genellikle vücut mantarı merhemlerle iyi bir şekilde tedavi edilebilir.

Dermatofitler kıl köklerinin derinlerine yerleşirse hastalık bazen kötüleşebilir. Bu durumda ciltte tekli olarak veya kızarık cilt çevresinde küçük nodüller oluşur. Böyle bir seyir, örneğin vücudun bağışıklık sistemi ilaçla baskılanan kişilerde ortaya çıkabilir. Çocuklarda da özellikle hayvanlardan bulaşan mantarlar nedeniyle irinli cilt mantarı enfeksiyonları görülebilir.

Antienflamatuar kortizonla tedavi, tipik cilt döküntülerinin kaybolmasına, ancak cilt mantarının daha da yayılmasına neden olabilir. Bu durumda teşhis edilmesi güç olan, atipik ve çok çeşitli cilt değişiklikleri meydana gelir. Kortizon içeren kremler yalnızca bir antifungal krem ile dönüşümlü veya kombinasyon halinde kullanılmalıdır. Ayrıca kortizonlu kremler yalnızca şiddetli iltihaplı vücut mantarında ve en fazla birkaç gün (3–5 gün) sürülmelidir.

Cilt bariyeri vücut mantarı yüzünden zarar görmüşse bakterilerin de eklendiği ikincil bir enfeksiyon gelişebilir. Bu durum cilt kıvrımlarını veya nemli cilt bölgelerini etkileyebilir. Yoğun kaşıntı nedeniyle cilt kaşınıp tahriş edilirse yaralarda bakteriyel enfeksiyon meydana gelebilir. 

Bazen cilt mantarı enfeksiyonu cildin bağışıklık reaksiyonlarına yol açar. Buna genellikle kabarma ve kaşıntı eşlik eder. Bu reaksiyonlar, mantar enfeksiyonundan etkilenmemiş vücut bölgelerinde de ortaya çıkabilir. Bu cilt değişikliklerinde mantar izine rastlanmaz. Bu cilt reaksiyonları özellikle mantar tedavisi başladıktan sonra belirir. Cilt mantarı başarıyla tedavi edildiğinde bu cilt değişiklikleri tekrar kaybolur.

Basit hijyen önlemleri mantar bulaşmasını önleyebilir. Örneğin:

• Cildi temiz ve kuru tutmak, havadar giysiler giymek
• Giysileri, nevresimleri, havluları ve diğer kişisel eşyaları başkalarıyla paylaşmamak
• Vücuda temas eden giysileri mümkünse 60°C'de yıkamak
• Hayvanlarla temastan sonra elleri yıkamak

Ciltte vücut mantarı görünümü genellikle o kadar tipiktir ki doktorlar mantar hastalığını ilk bakışta tanır. Yine de benzer görünen cilt hastalıkları, özellikle nörodermatit ve sedef hastalığı (psöriyazis) ekarte edilmelidir.

Doktor hastalığa hangi mantarın neden olduğunu tam olarak bilmek isterse lezyonun kenarındaki bir cilt parçasını kazır. Bu numune daha sonra mikroskop altında veya özel bir laboratuvar testi ile incelenebilir. Kuvvetlice sürtülerek alınan sürüntü örnekleri de cilt mantarının tespiti için uygundur. 

Atipik cilt değişikliklerinde veya uzun süren cilt döküntülerinde doku örneği alınması (biyopsi) gerekebilir.

Vücut mantarının iyileşmesi için cildin etkilenen bölgelerini cilt mantarlarına karşı etkili bir merhemle tedavi etmek genellikle yeterlidir.

Merhem uygulanırken, sağlıklı cilt de yaklaşık 2 santimetre yarıçapında kremlenmelidir. Cilt tekrar normal göründüğünde, bir hafta boyunca tedaviye devam etmek önemlidir. Aksi takdirde, cilt mantarı sıklıkla geri gelir. Döküntü çevresindeki cilt mümkün olduğunca kuru tutulmalıdır.

Vücut mantarı çok şiddetliyse, aynı anda birden fazla cilt bölgesinde görülüyorsa veya daha derin cilt tabakaları etkilenmişse doktorlar ağız yoluyla alınan antifungal haplar da reçete eder. Etkilenen cilt bölgesi aşırı nasırlıysa nasır çözücü ilaçlar da faydalı olabilir. Bunlar lokal olarak uygulanır.

Yeni dermatofit türlerinin yol açtığı cilt mantarı enfeksiyonları çok inatçıdır ve tedavisi zordur. Antifungal kremler ve merhemlerin kullanımıyla desteklenen sistemik mantar tedavisi neredeyse her zaman gereklidir. Trichophyton mentagrophytes genotip VIII (Trichophyton indotineae) enfeksiyonu durumunda direnç testi yapılması zorunludur. Tedavi için en etkili ilacı seçebilmek amacıyla, tedaviden önce mevcut mantar üzerinde çeşitli antifungal ilaçların etkisi test edilir.

Vücut mantarı genellikle yalnızca orta derecede bulaşıcı olduğu ve kolay tedavi edilebildiği için hasta çocuklar okula veya anaokuluna gitmeye devam edebilir.

Vücudu kapatmayan bir temaslı spor yapan ve vücut mantarı olan kişiler, tedaviye başladıktan sonra en az bir hafta boyunca başkalarıyla birlikte antrenman yapmamalıdır. "Minder mantarından" etkilenen güreşçilerde, vücut mantarının cilt belirtileri devam ettiği sürece bulaşma ihtimali vardır. Antrenmanlara ne zaman yeniden başlanabileceği konusu her vakada tedavi eden doktorla görüşülmelidir.