Sağlıklı yaşam Kademeli yeniden entegrasyon: Adım adım işe dönüş

Kademeli yeniden entegrasyon, uzun süreli hastalık veya kaza sonrasında tekrar işe dönme konusunda destek olmaya yöneliktir. Bu yöntem, sık sık Hamburg modeli olarak da adlandırılır. Kademeli yeniden entegrasyonda, çalışanın görevlerine ve günlük iş hayatına tekrar alışabilmesi için çalışma süresi adım adım artırılır.

Kademeli yeniden entegrasyon hakkı Sosyal Güvenlik Kanunu'nda yasal olarak güvence altına alınmıştır. Çalışan bu tür bir önlem istiyorsa önlem tıbbi açıdan mantıklıysa ve başarılı olacağı düşünülüyorsa işverenlerin talebi reddetmesine yalnızca istisnai durumlarda izin verilir. Ağır engelli çalışanlar, yeniden entegrasyonu yasal olarak talep etme hakkına sahiptir.

Kademeli yeniden entegrasyon, tek başına veya iş yerinde entegrasyon yönetiminin (BEM) bir parçası olarak uygulanabilir. İş yerinde entegrasyon yönetimi, çalışanların iş görme yeteneğini desteklemeye ve korumaya yöneliktir.

Kademeli yeniden entegrasyon için bazı şartlar söz konusudur. Öncelikle, çalışan yeniden entegrasyon sırasında da resmen iş göremez sayıldığı için hastalık izni devam eder. Aynı zamanda, çalışanın belirli iş görevlerini üstlenip günde kısa süre çalışabilmesi için kısmi iş yükünü kaldırabilecek durumda olması gerekir. Minimum süre günde 2 saattir.

Tedaviyi yürüten muayenehane, işe kısmi dönüşün mümkün olduğunu onaylamalıdır. Önceki görevlerin geçici olarak mevcut iş görme düzeyine uyarlanabilmesi gerekir. Ayrıca, tedaviyi yürüten doktorun, hastanın uzun vadede işe tam olarak dönebileceğini düşünüyor olması da gerekir. 

İşverenler, çalışanlar ve rehabilitasyon hizmeti sağlayıcıları gibi tüm katılımcıların yeniden entegrasyona yazılı onay vermesi gerekebilir. Yeniden entegrasyona katılım, çalışanlar için temelde isteğe bağlıdır. 

Hastalık 6 hafta veya daha uzun süredir devam ediyorsa tedaviyi yürüten doktor kademeli yeniden entegrasyon yapılıp yapılmayacağını değerlendirmelidir. Teoride, daha kısa süre hastalıklardan sonra da yeniden entegrasyon uygulanabilir. Bununla birlikte, çoğu durumda bu önlem en az 6 hafta süren hastalık izinlerinden sonra başlar.

Kademeli plan, kademeli yeniden entegrasyonun temelini oluşturan belgedir. Tedaviyi yürüten doktor, bu planı hasta ve işveren ile birlikte oluşturup düzenli olarak kontrol eder. Planda, iş yerine dönüşün adım adım nasıl işleyeceği belirtilir.

Aşağıdakiler, bunlar arasında sayılabilir:

• Önlemlerin başlangıç ve bitiş tarihi
• Günlük çalışma süresindeki kademeli artış
• Her kademede üstlenilecek görevler ve iş alanları
• Kaçınılması gereken görevler ve faaliyetler 
• Her iki taraf için geri çekilme hakkı
• Gerekirse dönüşü kolaylaştırabilecek ek önlemler

Tipik bir süreç şu şekilde olabilir: Hasta ilk başta günde iki saat çalışarak başlar, sonrasında dört saate çıkar ve daha sonra günde altı saat çalışır. Çalışılan süre ve sonraki kademeye geçiş zamanı kişinin ne kadar yükü kaldırabildiğine göre belirlenir. Kademeli plan bu konuda esnektir ve istenen vakitte uyarlanabilir. 

Bununla birlikte, özellikle de daha fazla sorumluluk isteyen konular veya vardiyalı çalışma gibi zorlukların hastalığı kötüleştirmesi halinde görevlerin içeriğine ve çalışma saati sistemlerine de dikkat edilmelidir. Örneğin, ilk önce geceleri çalışılmaması veya belirli görevlerin öncelikle ekipteki diğer çalışanlarca üstlenilmesi gibi gereklilikler konabilir. İş yerinde entegrasyon yönetimi (BEM) de bu konuda yararlı olabilir.

Kademeli yeniden entegrasyon farklı taraflarca yönetilebilir. Örneğin:

• Tedaviyi yürüten doktor (örneğin aile hekimi) 
• Yeniden entegrasyon son olarak rehabilitasyonda uygulanacaksa rehabilitasyon kliniğindeki sağlık personeli
• İşveren
• Sağlık sigortası kurumu, emeklilik sigortası kurumu veya kaza sigortası kurumu gibi sorumlu hizmet sağlayıcı
• Hastanın kendisi

Tedaviyi yürüten doktor, hasta ve işverenle birlikte bir kademeli plan oluşturup sorumlu hizmet sağlayıcıya ilettiğinde bir başlangıç bildirimi yapılır. Sorumlu hizmet sağlayıcı bu bildirimi çalışana gönderir.

Başlangıç bildiriminde kademeli yeniden entegrasyonun başlangıç tarihi ve öngörülen kademeler gibi bilgiler yer alır. Bu bildirim doktor ve işveren tarafından imzalanıp sorumlu hizmet sağlayıcıya geri gönderilir. Başlangıç bildirimi resmi başvuru sayılır. Dolayısıyla ek bir başvuruya gerek yoktur.

Kademeli yeniden entegrasyon başladıktan sonra hizmet sağlayıcı çalışana her ay devam belgesi gönderir. Çalışanın bu belgeyi işverene ve doktora imzalatıp hizmet sağlayıcıya iletmesi gerekir. Hasta parası gibi ilgili yardımların ödenebilmesi için bu işlem gereklidir. Önlemler sona erdiğinde hizmet sağlayıcı bir tamamlama belgesi gönderir.

Başvuru konusunda yardıma ihtiyacınız varsa rehabilitasyon merkezinin sosyal hizmetler bölümünden, sosyal yardım derneklerinden veya Ergänzende unabhängige Teilhabeberatung (EUTB, Tamamlayıcı Bağımsız Katılım Danışmanlık Hizmeti) kuruluşundan destek alabilirsiniz.

Kademeli yeniden entegrasyona nasıl ara verilebilir?

Kademeli yeniden entegrasyona 7 takvim gününe kadar ara verilebilir. Örneğin, yeniden entegrasyon sırasında sağlığın kötüleşmesi halinde bu gerekli olabilir. Daha uzun süre ara vermek gerekiyorsa yeniden entegrasyon iptal edilmiş sayılır. Bununla birlikte, hastalar iş göremez sayılmaya devam eder ve ücret ikame yardımlarından faydalanmaya devam edebilir.

Bu bağlamda, izin ve yeniden entegrasyon konusu da önemlidir: Hastalık izni sırasında izne çıkma hakkı bulunmadığı için kademeli yeniden entegrasyon sırasında da izne çıkmak mümkün değildir. Yeniden entegrasyon tamamlandığında tekrar izin alınabilir.

Yeniden entegrasyon iptal edilirse ne olur?

Yeniden entegrasyonu iptal etmenin çeşitli nedenleri olabilir. Örneğin:

• Hastanın sağlık durumu kötüleşebilir.
• İşletmede azaltılmış çalışma süresi ve hizmetle çalışma imkanı sunmak mantıklı olmayabilir. 
• Hastanın sağlığı yeniden entegrasyonu daha erken bitirebilecek kadar iyileşmiş olabilir.

Kademeli yeniden entegrasyon başarısız olursa daha ileri bir vakitte yeniden denemek mümkündür. Bu durumda yeniden entegrasyon süresi mümkünse dönüşü daha iyi destekleyecek şekilde uyarlanmalıdır.

Hastalığın ilk altı haftası boyunca işveren maaş ödemeye devam eder. Sonrasında gelir ikamesi yardımları hakkı doğar. Kademeli yeniden entegrasyon sırasında hastalık izni devam ettiği için hasta yeniden entegrasyon sırasında da bu hakka sahiptir. Kişisel duruma bağlı olarak farklı hizmet sağlayıcılar sorumludur:

• Sağlık sigortası kurumu: Sağlık sigortası kurumu genellikle hasta parası öder. Bu tutar, kamu sigortası olanlar için brüt gelirin yaklaşık yüzde 70'idir ancak net gelirin en fazla yüzde 90'ı olabilir. Hasta parası üç yıl içinde en fazla 78 hafta boyunca ödenebilir. Özel sigortası olanlar için hasta parası ödemesinin süresi poliçeye göre belirlenir.
• Emeklilik sigortası kurumu: Kademeli yeniden entegrasyon bir rehabilitasyon önlemi olarak uygulanıyorsa emeklilik sigortası genellikle geçiş dönemi ödeneği öder. Bu tutar genellikle net gelirin yüzde 68'idir. Çocuklu kişiler için bu oran yüzde 75 olur. 
• Kaza sigortası kurumu: Kabul edilen bir meslek hastalığı varsa veya iş kazası geçirilmişse kaza sigortası kurumu genellikle yaralanma parası öder. Bu tutar genellikle brüt maaşın yüzde 80'idir ancak genellikle net maaştan yüksek olamaz.

Ek olarak, işveren yeniden entegrasyon sırasında kendi isteğiyle maaşın bir kısmını ödeyebilir ancak bu ödemeden yararlanmaya yönelik bir hak yoktur. Bu isteğe bağlı kısmi maaş, gelir ikamesi yardımına göre hesaplanır. Kademeli planda, mali kurallar net ve şeffaf bir şekilde belirtilir.

Kademeli yeniden entegrasyon hakkında kapsamlı bilgiyi şu sitelerde bulabilirsiniz:

Bundesarbeitsgemeinschaft für Rehabilitation (BAR, Federal Rehabilitasyon Çalışma Grubu) kademeli yeniden entegrasyon hakkında kapsamlı kılavuzlar, çeşitli pratik örnekler ve önemli formların bağlantılarını sunmaktadır.

Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin (BAuA, Federal İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu) kademeli yeniden entegrasyon ile ilgili bilgilendirme broşürlerini Almanca ve İngilizce olarak sunmaktadır.