Hastalıklar Diz artrozu (Gonartroz)

Diz istirahat ettikten sonra sertleşmiş hissediliyorsa ve hareket ederken ağrıyorsa, bunun nedeni artroz olabilir. Diz eklemi artrozu veya gonartroz olarak da bilinen diz artrozu, eklem kıkırdağının incelmesi ve koruyuculuğunu artık kaybetmesiyle ortaya çıkar.

Artrozda diz eklemlerinin dinlendirilmesi gerektiği yönündeki yaygın inanış yanlıştır; aksine hareket, eklemleri stabilize eden ve koruyan kasları güçlendirir. Hareket ayrıca eklem kıkırdağının besin almasını sağlar. Bu nedenle en önemli tedaviler kıkırdağı ve eklemi formda tutan hareket ve egzersizlerdir. Aşırı kilolu insanlar az miktarda kilo kaybıyla bile dizin yükünü azaltabilir.

Özellikle şikayetlerin şiddetlendiği dönemlerde veya akut bir atak sırasında iltihap önleyici ağrı kesiciler rahatlama sağlayabilir. Diz artrozu zaten ilerlemişse günlük yaşamı ve yaşam kalitesini ciddi şekilde olumsuz etkileyebilir. Hareket veya ağrı kesiciler şikayetleri hafifletmek için yeterli gelmezse eklem protezi düşünülebilir.

Diz artrozu tipik olarak başlangıçta sadece zorlama sırasında ortaya çıkan diz ağrısı ile başlar. Artroz zamanla ilerledikçe, ağrılar daha sık ve şiddetli hale gelir. Daha sonra dinlenme sırasında veya geceleri de ortaya çıkabilir ve uykuyu bozabilir. Eklemlerin sertleşmesi gibi diğer semptomlar da ortaya çıkabilir. Diz artrozu olan bazı hastaların eklemleri akşama doğru veya sabahları ağrır.

Dizin hangi bölümünün etkilendiğine bağlı olarak, dizin iç veya dış tarafında daha fazla ağrı olabilir. Diz kapağının altındaki bölge etkilenirse, özellikle ayağa kalkarken ve merdiven çıkarken ağrı oluşabilir.

Artrozun ağır olması halinde, ağrılar dinlenme sırasında da ortaya çıkar. Dizler bu durumda daha hissiz olur ve ağrılar zaman zaman çok şiddetli olabilir, yorgunluğa yol açar ve günlük yaşamı ciddi şekilde sınırlar.

Diz eklemi ayrıca basınca duyarlı hale gelebilir ve sertleşebilir. Dizlerin daha az hareket ettirilmesi, kasları ve bağları zayıflatır. Bu, dizde bir dengesizlik hissine neden olabilir.

Bazı insanlarda artroz, birkaç gün sürebilen akut ataklar halinde ortaya çıkar. Daha sonra bu ağrılar aniden artarak batan, çarpıntılı veya yanıcı bir hal alır. Bu da dizin geçici olarak şişmesine, sertleşmesine ve ısınmasına neden olabilir. Ataklar, öngörülememeleri nedeniyle son derece zorlayıcı olabilir.

Diz eklemi, üst ve alt bacak kemiklerini ve diz kapağını birbirine bağlar. Kemiklerin uçları ve diz kapağının içi kıkırdak ile kaplıdır. Sağlıklı kıkırdak, eklemde düşük sürtünmeli harekete izin veren pürüzsüz bir kayma yüzeyidir. Artroz, kıkırdak yumuşadığında, çatladığında ve inceldiğinde ortaya çıkar.

Diz artrozu dizin üç bölgesinde ortaya çıkabilir:

• diz ekleminin iç tarafında (medial)
• diz ekleminin dış tarafında (lateral)
• diz kapağının altında (patellofemoral)

Günlük dilde artroz sıklıkla "eklem kireçlenmesi" olarak adlandırılır. Ancak bu yanıltıcıdır, çünkü artrozun durdurulamaz olduğu ve eklemin normal kullanımla "yıpranıp tükendiği" izlenimini uyandırır. Ama durum böyle değildir! Aksine: Eklemde sürekli olarak yapım ve yıkım işlemleri gerçekleşir.

Yenilenme süreçlerini desteklemek için eklemin harekete ihtiyacı vardır. Hareket, dizde yeterince kan dolaşımı olmasını sağlar. Kıkırdak da harekete bağımlıdır: Tıpkı bir sünger gibi, yük bindiğinde atık maddeleri dışarı verir ve yük kalktığında eklem sıvısından yeni besin maddelerini emer. Bu nedenle hedefe yönelik antrenman ile yürüyüş veya bisiklete binme gibi hareket türleri artroz durumunda da kıkırdak ve eklemler için faydalıdır.

Aşağıdaki faktörler diz artrozu riskini artırır:

• Diz eklemi yaralanmaları: Örneğin menisküste hasar, ön çapraz bağların yırtılması, diz kapağı çıkığı veya diz eklemi yakınında kemik kırığı
• Aşırı kilo (obezite): Vücut kitle endeksi (BMI) 30'un üzerinde olan kişiler aşırı kilolu (obez) olarak kabul edilir. Vücut kitle endeksi ne kadar yüksek olursa, eklemlere uygulanan zorlama o kadar büyük olur.
• Dize sık sık aşırı yüklenme: Örneğin, işyerinde sık sık diz çökmek, çömelmek veya ağır şeyler kaldırmak zorunda kalan kişilerde artroz riski daha yüksektir.
• Anatomi: Örneğin, farklı uzunluktaki bacaklar veya dizlerin yanlış duruşu (X veya O bacak)

Almanya'da yetişkinlerin tahminen %4'ünde diz artrozu vardır. Yaklaşık 40 yaşından itibaren daha yaygın hale gelir.

Artroz, dizin eklemin değiştirilmesini gerektirecek kadar kötü bir şekilde hasar göreceği anlamına gelmez. Birçok insan şikayetlere rağmen günlük yaşamda uzun vadede iyi idare eder.

Dizde artrozun nasıl ilerleyeceğini kesin olarak tahmin etmek mümkün değildir. Bazı kişilerde yıllar boyunca sadece az sayıda semptom görülürken, bazılarında artroz daha hızlı ilerler. Bazen şikayetler zamanla tekrar hafifleyebilir.

7000'den fazla katılımcının yer aldığı araştırmaların özet değerlendirmesinde, 5 ila 8 yıl boyunca şu seyir görülmüştür:

• Yaklaşık %85'inde ağrılar aşağı yukarı aynı kalmıştır.
• Yaklaşık %7'sinde ağrılar artmıştır.
• Yaklaşık %8'inde ağrılar hafiflemiştir.

Diz artrozu genellikle yavaş ilerlese ve yıllarca nispeten stabil kalsa da, şikayetler arada sırada birkaç gün veya birkaç hafta boyunca şiddetlenebilir.

Artrozlu kişilerin yaklaşık %40'ı, özellikle de artroz uzun süredir mevcutsa akut ataklar yaşar. Çoğu kişi ayda yaklaşık bir atak yaşar. Ancak atakların ne sıklıkla ortaya çıktığı kişiden kişiye çok değişir.

Diz artrozunu teşhis etmek için doktor, dizde tekrarlayan veya kalıcı ağrı ve geçici sertlik gibi semptomların olup olmadığını sorar. Doktor, diz ekleminin hareket açıklığını kontrol eder, bacak duruşunu inceler, dizi ve eklem boşluğunu elle muayene eder ve kas yapısını inceler.

Röntgen, ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi görüntüleme tetkikleri, artrozda şikayetlerin durumu hakkında çok az bilgi verir. Örneğin, ekleminde ciddi değişiklikler olmasına rağmen neredeyse hiç şikayeti olmayan kişiler olduğu gibi, şiddetli şikayetleri olup eklemi sağlıklı görünen kişiler de vardır.

Araştırmalar, hiçbir şikayeti olmayan kişilerin de dizlerinde sıklıkla gözle görülür değişiklikler bulunduğunu göstermektedir:

• 40 yaş üstü kişilerin yaklaşık %20'sinde MR'da menisküs yırtıkları veya hasarları görülebilmektedir.
• Yaklaşık %40'ında kıkırdak dokusu değişime uğramıştır.
• Yaklaşık %40'ında osteofitler veya kemiklerde değişiklikler mevcuttur.

Bu tür değişiklikler yanlışlıkla diz şikayetlerinin sebebi olarak görüldüğünde, gereksiz korkulara yol açabilir ve başarısız ameliyatlarla sonuçlanabilir. Her halükarda tedavi, röntgen görüntülerinde ne görüldüğüne göre değil, şikayetlere ve kişinin özel durumuna göre yönlendirilmelidir.

Romatoid artrit veya gut gibi başka bir hastalıktan şüphelenildiğinde ya da bir düşme veya kaza sonrasında kemik kırığını ekarte etmek gerektiğinde, görüntüleme tetkikleri veya kan testleri anlamlıdır. Yapay eklem (eklem protezi) takılmadan önce ameliyatı planlamak amacıyla da diz ekleminin görüntüleri alınır.

Diz artrozunu tedavi etmenin birkaç yolu vardır. Hangi seçeneklerin doğru olduğu, diz artrozunun ne kadar ilerlediğine, eşlik eden hastalıkların olup olmadığına ve tedaviden beklentilere bağlıdır.

Artroza rağmen aktif kalmak eklemler için faydalıdır. Birçok araştırma, düzenli güçlendirme ve esneklik egzersizlerinin ağrıyı hafifletebileceğini ve eklem fonksiyonlarını iyileştirebileceğini göstermektedir. Yoga ve Tai-Chi de bir seçenektir.

Aşırı kilo durumunda kilo vermek eklemlerin üzerindeki yükü hafifletebilir. Araştırmalar, yüzde 5'ten fazla kilo kaybının, hareketliliği iyileştirdiğini ve eklem ağrılarını azalttığını göstermiştir. Somut bir ifadeyle 100 kilogramlık vücut ağırlığında en az 5 kilogram vermek anlamına gelir.

Ayak tabanının kavisini destekleyen yastıklı tabanlı ve iyi oturan ayakkabılar da denenebilir. Ayakkabılar ayrıca ayak parmakları için yeterli alan sağlamalıdır. İnce ve esnek tabanlıklı ayakkabılar (düz tabanlı ayakkabılar) ile yüksek topuklu ayakkabılar ise aksine uygun değildir.

Örneğin dizinizi nasıl güçlendireceğinizle ilgili ayrıntılı bilgileri gesundheitsinformation.de adresinde bulabilirsiniz.

Diz artrozu için çok sayıda tedavi yaklaşımı vardır:

• Ayakkabı tabanlıkları, ortezler ve rahatlatıcı ayakkabılar: Deneyebileceğiniz düşük riskli seçeneklerdir. Ancak ayakkabı tabanlıklarının ve ortezlerin etkisi şimdiye kadar yeterince araştırılmamıştır. Yük hafifleten ayakkabılar kapsamlı bir araştırmada yararlı bulunmuş ancak normal, iyi oturan ve yastıklı ayakkabılardan daha fazla fayda sağlamamıştır.
• Diklofenak gibi iltihap önleyici ağrı kesiciler içeren ve ekleme sürülen merhem veya jeller: Bazı kişilerde artroz ağrılarını hafifletebilir ve basit, yan etkisi az bir tedavi seçeneğidir.
• Diklofenak, ibuprofen ve etoricoxib gibi iltihap önleyici oral yolla alınan ağrı kesicilerin de artroz ağrılarını hafiflettiği kanıtlanmıştır. Parasetamol ise diz artrozuna karşı etkili değildir.
• Opioid sınıfından ağrı kesiciler: Genellikle iltihap önleyici ağrı kesicilerden daha etkili değildir. Ayrıca daha fazla yan etkileri vardır ve bağımlılık yapabilirler.
• Akupunktur: Araştırmalar, akupunkturun diz artrozunu hafifletebileceğine işaret etmektedir - ancak iğnelerin sadece yüzeysel olarak veya "yanlış" yerlere yerleştirildiği sahte akupunkturdan daha yararlı değildir. Diz artrozunda akupunktur tedavisi için kamu sağlık sigortaları geri ödeme yapmaktadır.
• Eklem içine yapılan iğneler: Kortizon enjeksiyonları şikayetleri 8 haftaya kadar hafifletebilir ancak sürekli tekrarlanan uygulama kıkırdağa zarar verebilir. Otolog kan (trombosit açısından zengin plazma) veya kök hücre ile yapılan enjeksiyonların faydalı olduğu kanıtlanmamıştır. Aynı şekilde hiyalüronik asit iğnelerinin de faydalı olduğu gösterilememiştir; aksine zararlı bile olabilirler.
• Eklem değişimi: İlerlemiş diz artrozu durumunda eklem değişimi düşünülebilir. İlerlemiş diz artrozu durumunda, yapay bir diz eklemi çoğu insanda şikayetleri önemli ölçüde hafifletir. Ameliyat sonrasında aktif bir rehabilitasyon ve yeni dize alışmak için sabır çok önemlidir.
• Düzeltici osteotomi: Bu yöntem bazen eklem değişimine alternatif olarak düşünülür. Bu işlemde dize tek taraflı yüklenmeye neden olan deformasyonlar düzeltilir.

Diz artrozunun tedavisi için ayrıca kanıtlanmış bir faydası olmayan birçok ürün ve terapi sunulmaktadır; bunlar arasında aşağıdakiler yer alır:

• Duloksetin
• Şeytan pençesi veya sığla yağı ekstraktı gibi bitkisel preparatlar
• Kondroitin veya glukozamin içeren besin takviyeleri
• Örneğin soya, avokado veya zerdeçal bazlı gıda veya gıda ekstraktları
• Ultrason tedavileri
• Transkutanöz elektriksel sinir stimülasyonu (TENS)
• Sülük terapisi
• Psikolojik müdahaleler
• Tüm vücut vibrasyonu
• Yüksek frekans terapisi
• Manyetik alan terapisi
• Mikrodalga terapisi
• Röntgen stimülasyon radyoterapisi (ortovolt tedavisi)
• Radyosinoviortez (RSO)
• Endoskopik diz yıkama ve kıkırdak düzeltme (artroskopi)

gesundheitsinformation.de'nin karar verme konusunda yardım hizmeti, eklem replasmanı yaptırıp yaptırmayacağınıza karar vermenize yardımcı olabilir.