Sağlıklı yaşam Gebelik sırasında nelere izin verilir ve nelere izin verilmez?

Gebelikte kadınlar henüz dünyaya gelmemiş canın da sorumluğunu taşırlar. Henüz bu erken aşamada bile çocuğun iyiliği ön plandadır ve bu durum pek çok kadının kendi yaşam şeklini değiştirmesine yol açar. Sabah kahvesi, akşamları içilen bir bardak şarap, hafta sonunda yoga dersi: gebeler doğmamış çocuğa zarar vermemek için sevilen bu alışkanlıkların hangilerinden vazgeçmelidir? Ve gebelik sırasında başka nelere izin verilir?

Kahve ve çay pek çok gebe kadının vazgeçmek istemediği keyif verici maddeler arasındadır. İyi haber: Gebelik sırasında düşük miktarda kafeine izin verilir.

Kılavuz değer olarak günde 200 mg kafein kabul edilir. Bu da yaklaşık 2 büyük fincan (her biri 200 ml) kahveye veya 1,3 litre yeşil çaya denk gelir. Ancak daha fazla olmamalıdır. Özellikle çaydaki kafein içeriği demlenme süresine ve su sıcaklığına bağlıdır ve bu nedenle kafein içeriği çok değişken olabilir. Bu durum siyah, yeşil ve beyaz çay için geçerlidir.

Pek çok enerji içeceğinde kafein içeriği 200 mg'lik en yüksek değere ulaşmasa da, enerji içecekleri gebelikte uygun değildir. Doğmamış çocuk üzerindeki etkileri henüz yeterince araştırılmamış olan glukuronolakton, taurin veya inosit gibi başka bileşenler de içerirler.

Kafeinin aksine doğmamış çocuk için tehlikesiz olan bir alkol miktarı yoktur. Hatta, henüz gebelik planlanırken bile alkolden kaçınılması önerilmektedir.

Küçük miktarlarda bile alkol, malformasyonlara, büyüme bozukluklarına ve sinir hücreleri dahil dokularda hasara yol açabilir. Özellikle beyin gelişimi olumsuz etkilenmeye daha yatkın olduğundan, gebelikte alkol tüketilmesi durumunda, kısmen ancak büyümekte olan çocuk üzerinde görülen çok çeşitli etkiler ortaya çıkabilir. Bunlar arasında örneğin zeka geriliği, hiperaktivite, dürtüsellik veya kolay dikkat dağılması yer alır. Bu nedenle, anne adayları alkol tüketmekten kesinlikle kaçınmalıdırlar.

Esrar kullanımı, çocuğun gelişimi ve anne sağlığı üzerinde olumsuz bir etkiye sahip olabilir.

Esrarın bebek beyninin gelişimini etkileyebileceğinden şüphelenilmektedir: Esrardan alınan etken madde THC, doğmamış çocuğun kan dolaşımına da geçer. İlk araştırma sonuçları, gebelikte kannabis tüketen annelerin çocuklarında beyinde değişiklikler olduğunu göstermektedir. Bu değişiklikler sigaranın yol açtıklarından farklılık gösterir.

Çeşitli araştırmalar ayrıca gebelik sırasında esrar kullanımının erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve yeni doğan bebekte sağlık komplikasyonları riskini artırdığına dair kanıtlar sunmaktadır. Tüketim, örneğin yüksek tansiyon veya preeklampsi (eskiden gebelik zehirlenmesi olarak da adlandırılırdı) riskinin artması yoluyla anne adayının sağlığını da olumsuz etkileyebilir. Bununla birlikte, esrarın anne ve çocuk üzerindeki etkisi bilimsel olarak henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır.

Gebe kadınlar ayrıca yasa dışı uyuşturucu tüketiminden de kesinlikle kaçınmalıdır.

Sigara dumanı yaklaşık 250 zehirli veya kanserojen madde içerir. Bu maddelerin çoğu göbek bağı üzerinden embriyoya ulaşır. Pasif içiciliğin bile doğmamış çocuk üzerinde etkileri olur. Tütünde bulunan nikotin bir nörotoksindir. Damarları daraltıcı etkisi vardır ve akciğerlerin gelişimini olumsuz etkiler. Bu nedenle, sigara içen annelerin bebeklerinde astım, alerjiler ve solunum yolu hastalıkları daha sık görülür. 

Toksinlerden bağımsız olarak, sigara içmek sırasında karbon monoksit solunur, ve bu durum doğmamış çocuğun oksijen almasını genel olarak olumsuz etkiler. Gebelikte sigara kullanılması düşük veya erken doğum riskini artırmaz. Aynı zamanda, embriyonun gelişimini de olumsuz etkiler ve bu nedenle, bebekler doğumda çoğunlukla daha ufak olur.

Sigara içmek fertiliteyi de etkilediğinden, çocuk sahibi olmak isteyen çiftler henüz gebeliği planlama aşamasında sigarayı bırakmalıdır.

Elektronik sigaralar (vape), e-nargileler ve ısıtılan tütün ürünlerinde de gebe kadın çeşitli zararlı, kısmen kanserojen maddeleri vücuduna alır. Ayrıca likitler de bebeğin kan dolaşımına geçen nikotini içerebilir. Bu nedenle gebe kadınların, bebeğin iyiliği için sigara ve alternatiflerinden tamamen uzak durması en iyisidir.

Gebelikte e-sigaralar (vape), e-nargileler ve ısıtılan tütün ürünleri konusu hakkında daha fazla bilgiyi Bundesinstituts für Öffentliche Gesundheit'ın (Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) familienplanung.de portalında bulabilirsiniz.

Kısa yanıt: vazgeçildiği zaman annenin sağlığını olumsuz etkilemeyecek tüm ilaçlar.

İlaçlar doğmamış çocuğa farklı şekillerde zarar verebilir: Bazı etken maddeler kordon bağı yoluyla doğmamış çocuğa geçerken, bazıları anne vücudundaki kan dolaşımını etkileyerek doğmamış çocuğun beslenmesini ve oksijen alımını bozabilir. Bu nedenle anne adayları, hastalık durumunda ilaçları yalnızca ebe, kadın doğum uzmanı, doktor veya eczane personeline danışarak kullanmalıdır. 

Aynısı, tamamen zararsız olduğu varsayılan, reçetesiz satılan ilaçlar için de geçerlidir. Bunlar arasında örneğin ksilometazolin veya oksimetazolin etken maddelerini içeren bazı burun açıcı sprey türleri yer alır. Bunlar bir soğuk algınlığında kısa süreyle normal dozlarda kullanılabilir. Ancak gebe kadınlar bu burun spreylerini uzun süreli kullanmamalı ve önerilen doza mutlaka uymalıdır. Gebelikte daha iyi alternatifler, tuzlu su çözeltilerine veya papatya özlerine dayanan burun spreyleridir. Bunların yetmediği noktada, gebeler doktorlarına danışmalıdır.

Reçetesiz satılan pek çok ilaç da gebelikte kullanılmamalıdır veya yalnızca belli aşamalarda kullanılabilirler. Örneğin, ağrı kesici ibuprofen 28. gebelik haftasından sonra kullanılmamalıdır, aksi takdirde böbrek fonksiyon bozuklukları ve kalp anomalileri meydana gelebilir. Buna karşın, hafif ila orta şiddette ağrılarda ve ateşte tüm gebelik boyunca parasetamol kullanılmasına izin verilir. Bu nedenle, gebeler özellikle uzun süreli kullanımlarda mutlaka doktora danışmalıdır.

Uyku ilacı ve sakinleştiriciler de doktor tavsiyesi olmadan kullanılmamalıdır. Bu, bitkisel preparatlar için de geçerlidir.

Genel olarak, belirli ilaçlara bağımlı olan veya düzenli olarak ilaç kullanan gebelerin doktorları ile olası riskler hakkında görüşmeleri gerekir. Kritik ilaçlar söz konusu olduğunda, gebelik boyunca çoğunlukla bir alternatif bulunabilmektedir.

embryotox.de sayfasında 400'ü aşkın ilaç ve bunların gebelik ve emzirme dönemindeki risklerine ilişkin bilgiler bulunmaktadır.

Önceleri, embriyoyu yabancı kabul ederek reddetmemek için annenin bağışıklık sisteminin kendini kapattığına inanılmaktaydı. Daha yakın araştırmalar, bağışıklık sisteminin bir denge kurduğunu göstermektedir. Embriyoyu korumak için, ona karşı bir immünolojik tolerans geliştirmelidir. Hatta, bağışıklık sisteminin özel hücreleri embriyonun yerleşmesini ve büyümesini desteklerler. Anne ve çocuk eşzamanlı olarak güçlü bir korumaya ihtiyaç duyarlar. Bu nedenle, dışarıya karşı bağışıklık savunması korunur.

Gebelikte, annenin bağışıklık sistemi yüksek performans gösterir. Ek olarak bir enfeksiyon baskısıyla karşılaşacak olursa, annenin bağışıklık sistemi ile embriyonun hücreleri arasındaki etkileşim bozulur.

Canlı aşılar ile aşılamalar (kızamık, kabakulak, kızamıkçık, suçiçeği, sarıhumma ve kolera gibi) yapılmaması gerekirken, inaktif aşılar gebelikte serbesttir. Bazı aşılar gebe kadınlara Ständigen Impfkommission (STIKO, Daimi Aşı Komitesi) tarafından özellikle tavsiye edilmektedir.

Mevsimsel grip (influenza)

Gebe kadınlar ağır bir grip seyri açısından yüksek risk altındadır. Bu nedenle, kadın grip mevsiminde gebeyse ikinci trimesterin (gebeliğin ikinci üç aylık döneminin) başında grip aşısı olmalıdır. Kronik bir hastalık nedeniyle riskin yüksek olduğu durumlarda, aşı bazen ilk trimesterde (gebeliğin ilk üç aylık döneminde) önerilmektedir.

Boğmaca (Pertussis)

Son trimesterin başında STIKO, yenidoğanın doğumda annenin antikorları sayesinde korunması amacıyla boğmacaya karşı da aşı yapılmasını önermektedir. Erken doğum riskinin yüksek olması durumunda, bu aşının henüz ikinci trimesterde yapılması tavsiye edilmektedir.

COVID-19

STIKO'ya göre, COVID-19'a karşı tam koruması olmayan gebe kadınlar gebeliğin ikinci trimesterinden itibaren aşılanmalıdır. 

Şiddetli COVID-19 seyri riskini artıran bir kronik hastalığı olan kadınlar için ek olarak sonbaharda yıllık hatırlatma aşısı önerilmektedir. Kadın söz konusu yıl içinde zaten Koronavirüs SARS-CoV-2 ile enfekte olmuşsa bu doz yapılmayabilir.

Çocuk isteme dönemi ile gebelik ve emzirme sürecinde aşılar hakkında ayrıntılı bilgileri Bundesinstituts für Öffentliche Gesundheit'ın (Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) bir hizmeti olan infektionsschutz.de adresinde bulabilirsiniz.

Yeterli hareket sağlıklı olmanın anahtarlarından biridir. Bu durum, çoğunlukla doğmamış çocuğa spor ile zarar vermekten endişe eden anne adayları için de geçerlidir. Ancak, normal seyreden bir gebelikte bu endişe temelsizdir. Egzersiz anne ve çocuk için iyidir ve gebeliğe bağlı yüksek tansiyon veya gebelik şekerinin önlenmesine yardımcı olabilir.

Genel kılavuzlar, en iyisi günlük olarak haftada en az 5 gün en az 30 dakika fiziksel aktivite önermektedir. Yüklenme o esnada sohbet de etmeye izin verecek ölçüde olmalıdır.

Gebelik sırasında uygun olmayan bazı spor türleri ve egzersizler vardır. Gebeler, örneğin binicilik, alp disiplini kayak veya takım oyunları gibi yüksek bir düşme veya yaralanma riski teşkil eden spor türlerinden kaçınmalıdırlar. Örneğin voleybol gibi sıklıkla sıçramayı gerektiren spor türleri ve karın kaslarının kuvvetli şekilde zorlandığı bazı aktiviteler de yine uygun değildir. Bu nedenle, pilates sırasında dikkatli olunmalıdır. Ekstrem koşullarda yapılan sporlar, örneğin 2500 m üzerindeki irtifalarda dağ yürüyüşleri veya tüplü dalış da gebelere tavsiye edilmez. 

Bisiklete binme, koşu, yürüyüş, yüzme, yoga veya gebelik jimnastiği gibi büyük kas gruplarını dengeli çalıştıran spor türleri idealdir. Sıçrama gerektiren egzersizler atlanacak olursa, aerobik veya zumba bile uygundur. Pek çok stüdyo, dernek ve ebe muayenehanesinde, anne adaylarının ihtiyaçlarına odaklanan, gebelere özel kurslar sunulmaktadır.

Kendileri için ne ölçüde ve hangi sporun uygun olduğundan emin olmayan kadınlar, bu konuyu rutin kontrol muayeneleri sırasında gündeme getirebilirler.

Normal seyreden bir gebelikte doyurucu bir cinsel hayat aleyhinde bir durum yoktur. Riskli gebeliklerde veya komplikasyon durumlarında dikkatli olunmalıdır.

Anne adayı daha önce düşük yaptıysa, ilk trimesterde özellikle dikkatli olunmalıdır. Aynısı erken doğum sancıları veya son trimesterde bir erken doğum tehdidi durumda da geçerlidir. 

Riskin yüksek olup olmadığından emin olmayan gebeler bu konuda doktorları ile konuşmalıdırlar. Ebeler de gebelikteki kişisel riskleri değerlendirebilirler.

Gebelik her iki partner için de muazzam bir duygusal zorluktur. Anne adaylarında hormonal ve fiziksel değişiklikler meydana gelir. Kısmen daha çabuk heyecanlanabilirler ve bu durum hızla rahatsız edici bir aşırı uyarılmaya ve dokunmaya karşı hassasiyete dönüşebilir. Baba adayları partnerlerinin fiziksel değişimlerinden etkilenebilir; bazıları ise kararsız veya yabancılaşmış hissedebilir. Bu nedenle, çiftlerin hiçbir koşulda kendilerini baskı altına sokmamaları, bunun yerine dikkatlerini ihtiyaçlarına yöneltmeleri ve birbirlerine bol zaman ayırmaları gereklidir.

Gebelere yönelik bir online danışma sitesi olan IRIS, size alkol ve sigarayı bırakmanız konusunda yardımcı olmaktadır.

Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit (Federal Halk Sağlığı Enstitüsü), size yakınınızdaki bağımlılık danışmanlık merkezlerini bulma imkanı sunmaktadır.

Bundesinstituts für Öffentliche Gesundheit'ın (Federal Halk Sağlığı Enstitüsü) familienplanung.de web sitesinde anne ve baba adayları gebelik, doğum ve aile konularında ayrıntılı bilgiler bulabilir.

Bundesanstalt für Landwirtschaft und Ernährung'un (Federal Tarım ve Beslenme Ajansı) "Gesund ins Leben" (Hayata Sağlıklı Başlangıç) ağı, çeşitli gebelik konularının yanı sıra bebek ve küçük çocuklu dönem için de pek çok bilgi sunmaktadır.