COVID-19 (Koronavirüs hastalığı 2019)

COVID-19 hastalığı, SARS-CoV-2 koronavirüsünden kaynaklanır. Hastalık genellikle solunum yolu şikayetleriyle kendini gösterir. Hafif veya çok şiddetli seyredebilir ve uzun vadeli etkileri olabilir. COVID-19'a karşı aşı olunabilir. Tedavi için çeşitli ilaçlar bulunmaktadır.

Bir bakışta

  • COVID-19, SARS-CoV-2 koronavirüsünün neden olduğu bir enfeksiyon hastalığıdır.
  • Yaygın semptomlar ateş, öksürük, burun akıntısının yanı sıra boğaz ağrısı, baş ağrısı ve vücut ağrılarıdır.
  • COVID-19 genellikle hafif seyreder ve hastalığa yakalanan kişiler evde tedavi edilebilir.
  • Şiddetli seyir ve uzun vadeli etkiler görülmesi de mümkündür. Bebekler, yaşlılar ve başka hastalık geçirmiş kişiler yüksek risk altındadır.
  • Şiddetli hastalıktan aşı ile korunmak mümkündür. Bunun yanı sıra, hastalığın seyrini hafifletebilecek çeşitli ilaçlar vardır.
  • Bazı hijyen önlemleri ve davranışsal önlemler enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur.

Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.

Cerrahi maske takmış yaşlı bir kadın

COVID-19 nedir?

COVID-19 hastalığı, SARS-CoV-2 koronavirüsü enfeksiyonundan kaynaklanır. Virüs, şiddetli akut solunum sendromuna (SARS) neden olan etkenle ilişkili olduğundan bu şekilde adlandırılmaktadır. 

Koronavirüse yakalanan bazı kişilerde herhangi bir semptom görülmez. Enfekte olmuş kişilerin çoğu sadece hafif veya orta derecede hastalanır. Bazıları ise hastaneye gitmek zorunda kalacak kadar şiddetli hastalanır. Bazıları ise hastalık yüzünden ölür. Ölüm nedeni genellikle akciğer veya çoklu organ yetmezliğidir. 

Özellikle yaşlılar ve daha önceden hastalığı olan kişiler COVID-19 hastalığını ağır geçirme riski altındadır. Ancak genç ve sağlıklı insanlarda da bu şekilde seyredebilir. 

Korona aşıları ciddi hastalıkların ve ölümlerin önlenmesine yardımcı olur.

Enfeksiyon hastalıkları nelerdir?

Aşağıdaki videodan, doktorların hangi durumlarda enfeksiyon hastalıklarından bahsettiğini, hangi nedenlerin enfeksiyon hastalıklarını tetiklediğini ve bu hastalıkların nasıl bulaştığını öğrenebilirsiniz.

Bu ve başka videolar YouTube kanalında da mevcuttur

Şimdi izleyin

Bu sitede yayınlanan veri koruma bildirimleri geçerlidir.

COVID-19'un semptomları nelerdir?

COVID-19'da ilk semptomlar genellikle enfeksiyondan ortalama olarak yaklaşık üç gün sonra ortaya çıkar. Şikayetlerin ortaya çıkması biraz daha uzun veya biraz daha kısa sürebilir.

COVID-19'da ilk semptomlar genellikle enfeksiyondan ortalama olarak yaklaşık üç gün sonra ortaya çıkar.

Yaygın semptomlar:

  • Öksürük
  • Ateş
  • Burun akıntısı
  • Boğaz ağrısı
  • Baş ve vücut ağrıları

Ayrıca aşağıdaki gibi şikayetler de ortaya çıkabilir:

  • Koku ve tat duyusu bozuklukları
  • Solunum yetmezliğine varan nefes darlığı
  • Karın ağrısı
  • Mide bulantısı, kusma
  • İshal
  • İştahsızlık
  • Cilt döküntüsü, konjonktivit
  • Lenf düğümlerinde şişme
  • Uykulu olma hali

Semptomlar olduğunda ne yapılmalıdır?

Semptomlar önemli ölçüde hafifleyinceye kadar evde kalın. Özellikle risk gruplarındaki kişilerle temastan kaçınıp mesafe ve hijyen kurallarına uyun. Aile hekiminizi telefonla arayarak sonraki önlemler hakkında bilgi alın. Mesai saatleri dışında 116117 numaralı telefondan yasal sağlık sigortası doktorlarının nöbetçi servisini arayabilirsiniz.

Önemli bilgi: Şikayetler kötüleşirse tıbbi yardım alın. Nefes darlığı gibi semptomlar yaşıyorsanız 112'yi arayın.

Korona enfeksiyonu ne kadar süre bulaşıcıdır?

İlk semptomlardan bir ila iki gün öncesinde bile SARS-CoV-2 bulaşma riski vardır. Tehlike, semptomların başlangıcında en yüksektir.

Ne kadar süre bulaştırıcı olduğunuz, hastalığın nasıl ilerlediğine bağlıdır. Çoğu insan on günden sonra artık hastalığı bulaştırıcı değildir, ancak bazı durumlarda bu daha uzun sürebilir.

Uçuşan virüs partikülleri

COVID-19 nasıl bulaşır?

SARS-CoV-2 koronavirüsü esas olarak enfekte kişilerin öksürürken, hapşırırken, nefes alırken, konuşurken ve şarkı söylerken saldıkları virüs içeren damlacıklar yoluyla yayılır.

Bu damlacıkların boyutuna ve özelliklerine bağlı olarak, havada asılı duran büyük ve çok küçük damlacıklar (aerosoller) arasında bir ayrım yapılır.

Aerosoller nefes alırken veya konuşurken, özellikle de yüksek sesle bağırırken, şarkı söylerken ve spor aktiviteleri sırasında üretilir. Öksürme ve hapşırma çok daha büyük damlacıklar üretir.

Daha büyük damlacıklar yere daha çabuk düşerken, aerosoller havada daha uzun süre asılı kalabilir ve böylece kapalı alanlarda yayılabilir.

Virüs içeren damlacıklar başkalarının burnunun, ağzının ve gözünün mukozalarına ulaşırsa virüs bulaşabilir. Damlacıklar elinize düşerse ve sonra yüze temas ederse patojenler mukozalara da ulaşabilir (sürme enfeksiyonu).

Önemli bilgi: SARS-CoV-2'nin özellikleri değişebilir. Artık orijinal virüsün önceki virüsten daha hızlı yayılan ve daha kolay bulaşan çeşitli türleri mevcuttur.

Virüs varyantları ne kadar tehlikelidir?

Genel olarak Omikron virüs varyantıyla enfeksiyonlar, özellikle aşılanmış kişileri önceki varyantlarla enfeksiyonlar kadar şiddetli etkilemez. Virüsün nasıl gelişeceğini ve gelecekteki varyantların hangi özelliklere sahip olacağını tahmin etmek imkansızdır. Uzmanlar gelişmeleri gözlemlemekte ve bunları tekrar tekrar değerlendirmektedir.

Almanya'da yaygın olan virüs varyantları hakkında ayrıntılı bilgiyi Robert Koch-Institut'un (RKI) web sitesinde (RKI) bulabilirsiniz.

Hangi faktörler COVID-19'un şiddetli seyretmesini tetikler?

Şiddetli COVID-19 hastalığı olasılığı 50 ile 60 yaş arasında sürekli artmaktadır.

Ayrıca, önceden var olan bazı hastalıklar da bu riski artırmaktadır. Bu hastalıklar örneğin şunlardır:

Aşırı kilolu, sigara içen ve Down sendromlu kişilerin de COVID-19 ile ciddi şekilde hastalanma olasılığı daha yüksektir.

Ayrıca bağışıklık sistemini zayıflatan ilaçlar da hastalığın şiddetli seyretme riskini artırır. Bunlara örnek olarak kemoterapi ilaçları sayılabilir.

COVID-19 nasıl seyreder?

COVID-19'un seyri, vücudun kendini virüse karşı ne kadar iyi savunabildiğine bağlı olarak değişir.

Enfekte olan kişilerin çoğu şiddetli şekilde hastalanmaz ve bir ila iki hafta içinde iyileşir. Bazı kişilerde semptomlar genellikle hastalığın sadece ikinci haftasında kötüleşir.

Olası bir komplikasyon olarak zatürre de gelişebilir. Bu durumda kana yeteri kadar oksijen ulaşmaz. Zatürreli COVID-19 hastalarının çoğunun hastanede, bazen de yoğun bakımda tedavi edilmesi gerekir.

Hastalık nadiren ölümcüldür, ancak yaşlı insanlarda risk daha büyüktür: SARS-CoV-2 enfeksiyonu sonucu ölenlerin çoğu 70 yaşın üzerindedir.

COVID-19 hastalığında hangi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?

Komplikasyonlar örneğin SARS-CoV-2 enfeksiyonu zatürreye neden olursa veya vücuttaki enflamatuar süreçler kan pıhtılaşmasının aktive olmasına neden olursa mümkündür.

Aşırı savunma reaksiyonu akciğere zarar verebilir ve ciddi solunum problemlerine neden olabilir. Enfeksiyon kalp, sinir sistemi veya böbrekler gibi organlara yayılabilir.

Şiddetli bir enflamatuar reaksiyonu meydana gelirse organlar ayrı ayrı iflas edebilir. Etkilenen organın işlevi bu durumda mekanik olarak yerine getirilmelidir. Birden fazla organ aynı anda iflas ederse bu genellikle ölüm tehlikesi oluşturur.

Fazla kan pıhtısı oluşması durumunda, damar tıkanıklığı riski artar ve bu da pulmoner emboliye veya inmeye yol açabilir.

Ayrıca, bakteri veya mantarlarla ek enfeksiyon oluşabilir. Uzmanlar bunu süper enfeksiyon olarak tanımlar.

COVID-19'un uzun vadeli etkileri nelerdir?

COVID-19'a yakalanan herkes, akut enfeksiyondan haftalar veya aylar sonra sağlık sorunları yaşayabilir. Şikayetler dört haftadan daha uzun süre devam ederse veya başka bir şekilde açıklanamayan yeni şikayetler ortaya çıkarsa buna Long COVID denir. Süre on iki haftadan uzunsa uzmanlar COVID-19 sonrası durumdan söz etmektedir.

Sıkça karşılaşılan şikayetler arasında yorgunluk ve düşük direnç, nefes darlığı ve sınırlı konsantrasyon ve hafıza yer alır (aynı zamanda beyin sisi veya "brain fog" olarak da bilinir).

COVID-19 hastalığı şiddetli seyrederse, sağlık sorunlarının uzun süre devam etme olasılığı daha yüksektir. Ancak hastalığın çok hafif ve orta şiddetli seyretmesi durumunda da uzun süreli etkiler ortaya çıkabilir.

SARS-CoV-2 enfeksiyonunun uzun vadeli etkileri hakkında ayrıntılı bilgi için Long COVID makalesine göz atın.

Covid-19 nasıl önlenir?

Enfeksiyon riskini azaltmak için alınabilecek çeşitli önlemler vardır. Korona aşısı, COVID-19'a bağlı ağır hastalık riskini büyük ölçüde azaltabilir.

COVID-19 mesafe ve hijyen kuralları, ağız ve burun koruması, düzenli havalandırma, (kendi kendine) test, aşı, Corona-Warn-App ile önlenebilir

COVID-19 aşısı

Almanya'da, ağır hastalanmayı önleyen güvenli ve etkili olan birkaç COVID-19 aşısı bulunmaktadır. Virüs varyantlarına karşı da etkili olmasını sağlamak için aşılar sürekli olarak geliştirilmektedir. Bu tür uyarlanmış aşılar da mevcuttur. Bunlar tercihen hatırlatma dozu olarak kullanılmaktadır.

Tam olarak hangi aşı planının uygun olduğu şunlara bağlıdır:

  • Hangi aşının uygulandığına
  • Kişinin kaç yaşında olduğuna ve sağlık durumuna
  • Kişiye şimdiye kadar ne sıklıkla aşı uygulandığına
  • Kişinin enfeksiyon geçirip geçirmediğine ve ne sıklıkta geçirdiğine

Korona aşısı hakkında ayrıntılı bilgiye Federal Sağlık Bakanlığı'nın (BMG) zusammengegencorona.de web sitesinden ulaşılabilir.

Robert Koch-Institut web sitesinde (RKI) COVID-19 ve aşı hakkında sık sorulan soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.

Geliştirme ve onay gibi konularda COVID-19 aşıları hakkında daha ayrıntılı bilgi için Paul-Ehrlich-Institut (PEI) web sitesine göz atın.

Hijyen önlemleri ve davranışsal önlemler

  • Mesafeyi koruyun: Mesafe ne kadar büyük olursa virüs yüklü damlacıkların başka bir kişiye ulaşmadan önce yere düşmesi o kadar olasıdır.
  • Hijyene dikkat edin: Ellerinizi düzenli olarak sabunla yıkayın; öksürmek ve hapşırmak için bir mendil veya kolunuzun iç kısmını kullanın.
  • Maske takın: Tıbbi ağız-burun koruması takmak özellikle mesafenizi korumanın zor olduğu durumlarda faydalıdır.
  • Düzenli havalandırın: Kapalı mekanlara yeterli temiz hava sağlanarak aerosoller etkili bir şekilde uzaklaştırılabilir. En etkili yol çapraz havalandırmadır.
  • Kendi kendine test: Bazı durumlarda, başkalarını korumak için Korona testi yaptırmak mantıklıdır: Örneğin hastanelerdeki ve huzurevlerindeki akrabaları ziyaret etmeden veya risk gruplarındaki insanlarla temas etmeden önce.
  • Korona Uyarı Uygulamasını (Corona-Warn-App) kullanın: Uygulama, günlük yaşamda karşılaşılan risklerin belirlenmesine yardımcı olur. "Düşük risk" yeşil bir kutucukla, "yüksek risk" ise kırmızı bir kutucukla gösterilir.

AHA+L+A olarak da bilinen hijyen ve davranış kuralları hakkında ayrıntılı bilgiye Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung'un (BZgA) (Federal Sağlık Bilgi Merkezi) infektionsschutz.de sitesinden ulaşabilirsiniz.

Zentrum für Qualität in der Pflege (ZQP) (Bakımda Kalite Merkezi), bakımda enfeksiyondan korunmayı iyileştirmek için hangi önlemlerin alınabileceği konusunda bilgi sağlar.

Robert Koch-Institut, coronawarn.app'ta Corona-Warn-App ve kırmızı bir kutucukta durum gösterimi durumunda en iyi nasıl davranılacağı hakkında ayrıntılı bilgi sunmaktadır.

COVID-19 nasıl teşhis edilir?

Korona enfeksiyonu grip veya soğuk algınlığına benzer bir şekilde kendini gösterir. Dolayısıyla, COVID-19 yalnızca semptomlar temel alınarak tespit edilemez.

Bu nedenle SARS-CoV-2 patojeninin tespit edilmesi önemlidir. Bunun için doktorlar burun boğaz sürüntüsü alır. Bu numune laboratuvarda PCR testi kullanılarak virüsün genetik yapısı bakımından analiz edilir. Sonuç çoğunlukla 24 saat içinde alınabilir.

Laboratuvar testine ek olarak, eğitimli personel enfeksiyonun yerinde tespiti için hızlı antijen testleri de kullanılır. Bu tür hızlı testler, 15 ila 30 dakika içinde sonuç verme avantajına sahiptir. Dezavantajı ise hızlı test sonucunun PCR tespitine göre daha az güvenilir olmasıdır.

Hızlı testin sonucu pozitifse laboratuvar testi ile doğrulanmalıdır. Semptomlarınız varsa ve hızlı test sonucu negatifse, SARS-CoV-2 enfeksiyonu ancak laboratuvar testiyle kesin olarak ekarte edilebilir. Bu aynı zamanda evde yapabileceğiniz reçetesiz kendi kendine testler için de geçerlidir.

Çeşitli korona testleri hakkında, bunları kullanmanın ne zaman mantıklı olduğu ve ne zaman ücretsiz test hakkınız olduğu gibi sık sorulan sorular ve yanıtları Federal Sağlık Bakanlığının (BMG) zusammengegencorona.de web sitesinde bulabilirsiniz.

Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA) (Federal Sağlık Bilgi Merkezi), hızlı testleri kullanırken nelerin dikkate alınması gerektiğine dair ayrıntılı bilgi sağlar.

COVID-19 nasıl tedavi edilir?

Hafif COVID-19 hastalığı evde tedavi edilebilir. Sakin olmanız ve yeterince sıvı almaya dikkat etmeniz önemlidir. Ateş veya baş ağrısı ve uzuvlarda ağrı olması durumunda parasetamol veya ibuprofen gibi ilaçlar kullanabilirsiniz.

COVID-19'a karşı hangi ilaçlar yardımcı olur?

Şiddetli bir seyir riski varsa, doktorlar hafif semptomları olan veya semptomu olmayan bir enfeksiyona sahip kişilerde virüsün vücutta yayılmasını önlemek için ilaçlar kullanabilir. Örneğin:

  • Nirmatrelvir/Ritonavir (Paxlovid)
  • Remdesivir (Veklury)
  • Molnupiravir (Lagevrio)

Tam olarak hangi antiviral tedavinin uygun olduğu, diğer faktörlerin yanı sıra hastanın durumuna bağlıdır:

  • Başka hastalıkların mevcudiyeti
  • Hastanın sürekli olarak ilaç kullanması
  • Olası kontrendikasyonların mevcudiyeti

Önemli bilgi: Antiviral tedaviden faydalanmak için, ilaçlar semptomların başlamasından veya şüpheli enfeksiyon zamanından sonra mümkün olan en kısa sürede alınmalıdır.

Başka hangi tedavi seçenekleri vardır?

COVID-19 zatürresi nedeniyle oksijene ihtiyaç duyan veya solunum cihazına bağlanan kişilere başta deksametazon olmak üzere antienflamatuar ilaçlar verilir. Solunum cihazına bağlanan COVID-19 hastaları için önemli bir önlem de bu kişilerin yüzüstü yatırılmasıdır.

Kan pıhtılaşması (tromboz) oluşma riski yüksek olan hastalara mümkünse heparin gibi antikoagülanlar verilir. Diğer tedavi seçenekleri, olası komplikasyonların türüne bağlıdır. Örneğin bakteriyel enfeksiyon da varsa antibiyotik kullanılır.

Solunum nasıl yapılır?

Doktorlar, solunumu desteklemek için önce burun kanülü veya solunum maskesi yoluyla oksijen verir.

Akciğerler artık bağımsız solunum yapılamayacak şekilde iflas ederse suni solunum gereklidir. Bunun için doktorlar anestezi altında akciğerlere bir solunum tüpü yerleştirir.

Bu yeterli olmazsa, halk arasında yapay akciğer olarak bilinen ECMO kullanılabilir. Bu süreçte, vücut dışındaki kan oksijenle zenginleştirilerek vücuda geri döndürülür.

COVID-19'a dair diğer bilgileri nerede bulabilirim?

Almanya'da Korona, Çocuklarda COVID-19 ve Hamilelik ve emzirme döneminde COVID-19 ile ilgili ayrıntılı bilgileri Federal Sağlık Bakanlığı'nın (BMG) zusammengegencorona.de web sitesinde bulabilirsiniz. 

Robert Koch-Institut'un (RKI) web sitesinde SARS-CoV-2 ve COVID-19 hakkında sık sorulan soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.

Koronavirüs ile ilgili tüm bilgileri Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung'un (BZgA) (Federal Sağlık Bilgi Merkezi) infektionsschutz.de web sitesinde bulabilirsiniz.

Robert Koch-Institut (RKI) ile birlikte hazırlanmıştır.

Tarih:
Bu yazıyı faydalı buldunuz mu?