Hastalıklar Batı Nil ateşi

Batı Nil ateşi ateşli bir enfeksiyon hastalığıdır. Nedeni, sivrisineklerin bulaştırdığı Batı Nil virüsüdür (BNV).

Çok sayıda hafif veya semptomsuz seyrin yanı sıra nadiren de olsa sinir hücrelerinin hasara uğradığı çok ağır hastalık seyirleri de görülür.

Batı Nil virüsü başlangıçta sadece dünyanın tropikal bölgelerinde yaygındı. Bu nedenle Batı Nil ateşi tropikal hastalıklar arasında yer alır. 1990'lı yıllardan beri virüs dünyanın diğer bölgelerinde daha sık görülmektedir. 2018 yılında Almanya'da virüsle ilk yerel bulaşma vakası gerçekleşmiştir.

Batı Nil virüsü enfeksiyonları çoğu zaman semptomsuz kalır. Enfekte olan beş kişiden birinde, genelde yedi gün süren ateşli, gribe benzer bir hastalık olan Batı Nil ateşi ortaya çıkar.

Ateşin yanı sıra titreme nöbeti, baş ve sırt ağrıları, aynı zamanda halsizlik görülebilir. Diğer olası şikayetler gözde ağrılar, mide bulantısı, kusma ve ishaldir.

Hastalanan insanların yaklaşık yarısında, üst gövdeden başa ve kollar ile bacaklara yayılabilen ve kaşınabilen, lekeli düğümlü cilt döküntüsü (ekzantem) görülür.

Batı Nil ateşinin sinir hücrelerinin saldırıya uğradığı ağır şekli enfekte olmuş 100 kişiden yaklaşık birinde ortaya çıkar.

Bu durumda beyin zarı iltihabı (menenjit) veya daha nadir olarak beyin iltihabı (ensefalit) gelişebilir. Bu durumda görülen nörolojik semptomlar:

• kaslarda güçsüzlük
• sersemlik
• felç
• hareket bozuklukları
• görme sinirinde iltihaplar
• epileptik nöbetler

Batı Nil ateşini tetikleyen, sivrisineklerden bulaşan Batı Nil virüsü enfeksiyonudur.

Sivrisinekler virüsü çoğunlukla yaban kuşları arasında aktarır. Ancak kuşlardan insanlara veya at ve köpek gibi başka hayvanlara da aktarılması mümkündür.

İnsanlar ve başka memeli hayvanlar enfekte olabilir, ancak virüsü yayamaz. Bunun nedeni, Batı Nil virüsünün sivrisinekler tarafından alınacak kadar kanlarında çoğalmamasıdır. Ayrıca virüs solunum havasına nüfuz etmez ve bu nedenle damlacık enfeksiyonu yoluyla bulaşmaz.

Sivrisinek sezonuna bağlı olarak Batı Nil virüsü enfeksiyonları Almanya'da çoğunlukla yaz sonunda veya sonbahar başında ortaya çıkmaktadır. Ancak 2024 yılında Almanya'da kasım ayında da Batı Nil virüsü enfeksiyonları tespit edilmiştir. Özellikle dünyanın daha sıcak bölgelerinde enfeksiyonların görülmesi daha uzun zaman dilimleri boyunca mümkündür.

Nadiren Batı Nil virüsü kan ve organ bağışları, anne sütü yoluyla veya hamilelik sırasında bulaşabilir.

Özellikle 50 yaş üstü insanlarda Batı Nil ateşinin ağır seyretme riski yüksektir.

Diğer risk faktörleri şunlardır:

• Kalp ve dolaşım sistemi hastalıkları
• Kanser hastalıkları
• Böbrek hastalıkları
• Diyabet
• Baskılanmış bağışıklık sistemi
• Alkolün kötüye kullanımı

Kökeni tropikal bölgelere dayanan Batı Nil virüsü günümüzde Avrupa'da yayılmaktadır. Virüsün sıklıkla sivrisinekler yoluyla bulaşması diğer ülkelerin yanı sıra İtalya, Yunanistan ve İspanya'da görülmektedir.

2024 yılında Avrupa Birliği'nde toplam 1436 Batı Nil virüsü enfeksiyonu belgelenmiştir. Enfeksiyonlar esas olarak temmuz ve eylül ayları arasında görülmüştür.

2018 yılında Almanya'da ilk kez bir Batı Nil virüsü bulaşması kaydedilmiştir. Sonraki yıllarda da birkaç vaka bildirilmiştir. Son yıllarda Almanya'da yılda 5 ila 30 arasında bulaşma vakası yaşanmıştır. Bu vakaların çoğu Doğu Almanya'nın bazı bölgelerinde meydana gelmektedir. Virüsün hayatta kalması için iklim koşulları daha uygun hale geldiğinden uzmanlar virüsün Almanya'da yayılmaya devam edeceğini tahmin etmektedir.

Avrupa ve Almanya'da bildirilen sayılar şimdiye kadar düşüktür. Ancak uzmanlar tüm Batı Nil virüsü enfeksiyonlarının sadece yüzde 2 kadarının tespit edilip bildirildiğini tahmin etmektedir. Bunun nedeni, enfekte olan kişilerin hiç veya sadece hafif semptomlar göstermesi ve doktor tedavisine başvurmamasıdır. Ayrıca ülkemizde doktorlar ateşli, gribe benzer hastalığı olan kişilerde çoğu zaman Batı Nil ateşi tahmini yürütmemekte ve nadiren buna ilişkin test yapmaktadır.

Enfekte olan kişilerin yüzde 99'unda Batı Nil ateşi semptomsuz veya hafif seyreder ve sinir sistemi dahil olmaz. Hastalık normalde komplikasyonlar ve uzun vadeli etkiler olmadan iyileşir.

Batı Nil ateşinin beyin iltihaplı ağır seyrini yaşayan kişilerin yüzde 5 ila 10'u ölür.

Beyin iltihabını atlatan kişilerde her iki vakadan birinde geç etkiler ortaya çıkmaktadır. Yorgunluk, güçsüzlük hissi, baş ağrısı, denge ve hafıza problemleri olası şikayetlerdir.

Şimdiye kadar Batı Nil virüsüne karşı bir aşı bulunamamıştır. Bu nedenle enfeksiyona neden olan sivrisinek ısırıklarına karşı, özellikle de virüsün yaygın olduğu bölgelerde ve sivrisineklerin son derece aktif olduğu zamanlarda, iyi bir koruma en etkili önlemdir.

Sivrisinek ısırıklarına karşı korunmanın yolları:

• Dışarıda uzun kollu üstler ve uzun pantolon giymek
• Açık havaya çıkmadan önce vücuda DEET (dietiltoluamid) veya icaridin/picaridin etken maddeleri içeren sivrisinek kovucu spreyler sıkmak
• Akşamları daha çok içeride vakit geçirmek ve sinekliklerin olmadığı pencereleri kapalı tutmak
• Pencerelere ve kapılara sineklik takmak

Batı Nil virüsü enfeksiyonuna dair şüphe varsa, doktorlar bir kan veya BOS örneğini laboratuvara incelemeye gönderirler. Tıpta omurganın omurilik kanalındaki omuriliği çevreleyen sıvı Beyin Omurilik Sıvısı - BOS olarak adlandırılır.

Virüsün genetik yapısını veya virüse karşı antikorları tespit etmek için laboratuvarda çeşitli inceleme yöntemleri kullanılabilir. Virüsün kendisi sadece, antikorların henüz tespit edilemediği enfeksiyonun ilk günlerinde tespit edilebilir, ancak ardından uzun süre boyunca tespit edilebilir.

Batı Nil ateşi tedavisi için henüz etkili ilaçlar yoktur. Bu nedenle tedavi, ibuprofen veya parasetamol gibi ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar verilerek şikayetleri azaltmaya yöneliktir.

Batı Nil ateşine yakalanan kişilerin büyük bölümünde bu önlemler yeterlidir ve genelde hastalığı tamamen atlatırlar.

İleri derecede nörolojik semptomlar gösteren hastalar yoğun bakım servisinde tedavi edilmek zorundadır. Beynin hasar gördüğü son derece ağır hastalık seyirlerinde mekanik solunum gerekli olabilir.

Enfekte olan yaklaşık 100 kişiden biri Batı Nil ateşini ağır geçirir ve yoğun bakım servisinde tedavi edilmesi gerekir.

Bu kişilerde virüs sinir hücrelerine saldırır ve hasar verir. Bu kişilerin çoğu enfeksiyonu atlattıktan sonra örneğin yürürken zorluk veya odaklanma sorunları yaşar. Bu yetileri tekrar kazanmak veya öğrenmek, kısıtlamalarla da olsa günlük hayatın üstesinden gelebilmek için, uzun vadeli etkiler gösteren hastalar rehabilitasyona alınabilir.