Sağlıklı yaşam Meslek hastalıkları - İş yerindeki zararlı etkenler

Meslek hastalıkları, meslek hastalıkları listesinde yer alan ve iş yerindeki sağlığa zararlı etkenler sonucu ortaya çıkan hastalıklardır. Bir hastalığın meslek hastalıkları listesine eklenebilmesi için belirli şartların karşılanması gerekir. Hastalığın temel olarak, sağlığa zararlı olan belirli bir etkenden ortaya çıktığının tıbbi olarak onaylanması gerekir. Ayrıca bu etkenin, toplumun geri kalanına kıyasla meslek mensuplarında daha sık görülmesi gerekir. Örneğin, melanom dışı cilt kanserinin meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için hastanın işteyken diğer çalışanlara kıyasla daha çok güneş altında zaman geçiriyor olması gerekir. 

Zararlı etken örnekleri:

• Kimyasallar: Kuaförlerde saç boyaları veya renk açıcılar nedeniyle cilt hastalıkları görülebilir.
• Basınç ve titreşim: Yaysız oturaklarda çalışan inşaat makinesi operatörleri gibi yıllarca otururken titreşime maruz kalan kişilerde disk hasarları görülebilir. 
• Ağır yük taşıma: İnşaatta çalışıp devamlı olarak ağır yükler taşıması gereken kişilerde de disk hasarları ortaya çıkabilir.
• Tozlar: Madenlerde veya metal endüstrisinde belirli tozlar akciğer hastalıklarına yol açabilir.
• Patojenler: Örneğin, sağlık sektörü çalışanlarında patojen kaynaklı bulaşıcı hastalıklar görülebilir. 
• Gürültü: Atölye veya fabrika çalışanlarında işitme kaybı ortaya çıkabilir.

Çalışanların sağlığını korumak için işletmelerde genel iş güvenliği önlemlerine uyulması gerekir. Bundan işveren sorumludur. İş güvenliği önlemleri yaralanmalar, kazalar ve meslek hastalıklarını önlemeye yöneliktir. 

İşverenlerin hangi önlemleri almakla sorumlu olduğunu iş güvenliği yasası belirler. Örneğin, işverenlerin iş yerindeki olası sağlık risklerini düzenli olarak değerlendirmesi ve uygun önlemleri alması gerekir. Özellikle riskli olan sektörlerde özel önlemler alınması gerekir.

Önleyici iş güvenliği önlemlerine örnekler:

• Gürültü ve işitme koruması
• Hijyen önlemleri
• Bulaşıcı hastalıklara karşı aşılama
• Ergonomik iş yeri tasarımı
• İş ve meslek hastalıkları için kontrol muayeneleri

Bir meslek hastalığı için gelişme, kötüleşme veya nüksetme riskinin özel olarak yüksek olduğundan şüpheleniliyorsa ek önlemler alınabilir. Bu tür önlemler genel iş güvenliği önlemlerinin ötesine geçer. Bu önlemlerden hem kaza sigortası kurumu hem de işveren sorumludur.

Meslek Hastalıkları Yönetmeliği (BKV) Almanya'da hangi hastalıkların meslek hastalığı sayıldığını belirler. Şu an kabul edilen 85 meslek hastalığı bulunmaktadır (Temmuz 2025 itibarıyla). 

Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin (BAuA, Federal İş Sağlığı ve Güvenliği Kurumu) internet sitesinde kabul edilen meslek hastalıklarının listesini bulabilirsiniz. 

En sık görülen meslek hastalıkları arasında cilt hastalıkları ve gürültü kaynaklı işitme güçlüğü yer alır. 

Örneğin, ellerin sık sık ıslandığı mesleklerde ellerde iltihaplı cilt hastalıkları görülebilir. Dezenfektanlarda veya yapı malzemelerinde bulunan kimyasallar da cilt hastalıklarına yol açabilir. İltihaplı cilt hastalıkları kuaförlerde, tıbbi personelde ve inşaat işçilerinde de görülebilir. 

Gürültü kaynaklı işitme güçlüğü, iş yerindeki gürültü belirli sınırları aştığında ortaya çıkabilir. Uzun süre boyunca düzenli olarak maruz kalınan orta şiddetli gürültü işitmeye uzun vadede hasar verebilir. Ancak çalışma sırasında kısa süreli olarak maruz kalınan çok şiddetli gürültüler de hasara yol açabilir. Gürültü kaynaklı işitme güçlüğünün ilk belirtilerinden biri tiz sesleri eskisi kadar iyi duyamamaya başlamaktır.  

Meslek hastalığı olduğundan şüphelenen kişiler sorumlu kaza sigortası kurumuna başvurabilir. Ayrıca doktorlar ve işverenler meslek hastalığı şüphelerini bildirmekten sorumludur.

Bildirim, yazılı olarak veya kaza fonları ve işveren sorumluluk sigortası birliklerinin hizmet portalı üzerinden çevrimiçi olarak yapılabilir.  

Hangi kaza sigortası kurumunun sorumlu olduğu, çalışılan sektöre bağlıdır. Yasal kurumlar şunlardır:

• Endüstri̇yel işveren sorumluluk sigortası birlikleri̇
• Tarım işveren sorumluluk sigortası birlikleri̇
• Kamu sektörü kaza sigortası kurumları 

Sorumlu kaza sigortası kurumlarını nasıl bulabilirim? 

Çalışanlar, hangi kaza sigortası kurumunun sorumlu olduğunu işverenlerine sorabilir. Sorumlu kurum konusunda emin değilseniz kamu kaza sigortası danışma hattı size yardımcı olabilir. 

Kamu kaza sigortası danışma hattına pazartesiden cumaya saat 8'den 18'e kadar 0800 6050404 numaralı telefonu arayarak ücretsiz olarak ulaşabilirsiniz. 

Bir hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilebilmesi için hastalık ile iş yerindeki zararlı etken arasındaki ilişkinin kanıtlanması gerekir. Bunun için öncelikle, kaza sigortası kurumu iş yerindeki etkenler hakkında bilgi toplar. Bunun için iş yerinde anketler, konuşmalar ve testler yapılabilir. Ayrıca iş arkadaşları, şirket doktorları ve olaya dahil olan diğer kişiler de bilgi verebilir. Elde edilen sonuçlara dayanarak meslek hastalığı olup olmadığına karar verilir. Bu nedenle çalışma şartları hakkında net bilgiler olması önemlidir. 

İş yerinde sağlığa zararlı etkenler bulunursa bu etkenlerin hastalığa yol açıp açmadığı netleştirilmelidir. Çalışanın tıbbi öyküsü de burada rol oynar. Tıbbi bağlamın değerlendirilmesi için kaza sigortası kurumu en az 3 kişiyi tıbbi uzman olarak önerir. Ardından hasta değerlendirmeyi yapacak bilirkişiyi seçebilir. Hasta dilerse vasıflı birini uzman olarak önerebilir. İş ve meslek hastalıkları uzman doktorları tıbbi bilirkişi olarak seçilebilir. Söz konusu hastalığın alanındaki uzman doktorlar da uzman olarak görevlendirilebilir. 

Tüm sonuçlar elde edildikten sonra, kaza sigortası kurumu hastalığın bir meslek hastalığı olarak kabul edilip edilmeyeceğine karar verir. Karar yazılı bir bildirimle iletilir. 

Prensip olarak, herkesin bir hastalık durumunda tedavi olma hakkı vardır ve bu normalde sağlık sigortası tarafından ödenir. Kabul edilen meslek hastalıklarında ise kaza sigortası gerekli tıbbi tedavi masraflarını ve tıbbi malzemeler ile yardımcı araçların temin edilmesini üstlenir. Diğer kapsamlı yardımlardan da faydalanma hakkınız olabilir.

Bu yardımlar arasında şunlar yer alabilir:

• Tıbbi rehabilitasyon yardımları
• Çalışma hayatına katılım yardımları
• Sosyal katılım yardımları
• Bakım ihtiyacı yardımları
• Nakit yardımlar

Yardımlar arasında örneğin işe yeniden kazandırma önlemleri de yer almaktadır. Buna çeşitli danışmanlık veya eğitim önlemleri de dahildir. Yeniden eğitim masrafları da kaza sigortası tarafından karşılanabilir. 

Ayrıca kaza sigortası kurumu iş yerinde devam eden sağlığa zararlı etkenlere karşı önlem almaktan sorumludur. Bunun için iş yeri yeniden düzenlenebilir. Ayrıca koruyucu tertibatlar veya ekipman sunulabilir. Zararlı etken önlenemiyorsa kaza sigortası kurumu zararlı faaliyetleri önlemekten sorumludur. Bu durum sonucunda gelir kaybı gibi ekonomik dezavantajlar ortaya çıkıyorsa kaza sigortası kurumu kısıtlı süreyle geçiş yardımı ödeyebilir. Bu ödeme tek seferlik veya aylık olarak yapılabilir.  

Meslek hastalığı nedeniyle bakıma muhtaç olan kişiler gerekli bakım yardımını kaza sigortası kurumundan alır. Meslek hastalığı nedeniyle sağlığı kalıcı olarak kötüleşen kişiler kaza sigortası kurumundan emeklilik ödemeleri de alabilir. Meslek hastalığı kaynaklı ölüm durumunda aile üyeleri ölüm aylığı alabilir. 

Sigorta kapsamındaki durumlarda kamu kaza sigortası tarafından sağlanan yardımlar hakkında ayrıntılı bilgi Bundesministeriums für Arbeit und Soziales'in (Federal Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı) internet sitesinde bulunabilir. 

Hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmemesi halinde, sağlık sigortası gerekli tıbbi tedaviyi ödeyecektir. Sorumlu kaza sigortası, ret kararını sağlık sigortası kurumuna iletir. İşten sorumlu federal kurumlardan veya yasal emeklilik sigortası kurumlarından iş hayatına katılım yardımları alınabilir. Yasal sağlık sigortası kapsamında emeklilik hakkı da verilebilir.

Meslek hastalığı şüphesi varsa kurumun şirket doktoruna başvurabilirsiniz. Burada şikayetlerin ilk değerlendirmesi yapılabilir. Şirket doktorlarının yanı sıra aile hekiminize veya sizi tedavi eden uzman doktora da danışabilirsiniz. Cilt hastalıklarında dermatoloğa başvurmak gerekir.

Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung (Alman Kamu Kaza Sigortaları Birliği) meslek hastalıkları hakkında sorular ve yanıtların yer aldığı bir broşür sunmaktadır. 

Ayrıntılı bilgi ve irtibat için kaza fonları ve işveren sorumluluk sigortası birliklerinin internet sitesine de bakabilirsiniz. 

Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung'un (Alman Kamu Kaza Sigortası) internet sitesinde işveren sorumluluk sigortası birliklerinin, kaza fonlarının ve Sozialversicherung für Landwirtschaft, Forsten und Gartenbau'nun (SVLFG, Tarım, Ormancılık ve Bahçe Bitkileri Sosyal Sigortası) iletişim bilgilerini bulabilirsiniz.