Long COVID: COVID-19'un uzun vadeli sonuçları

COVID-19 geçirmiş bazı kişilerde sağlık sorunları akut hastalıktan aylar sonra da devam etmektedir. Ortaya çıktıkları veya devam ettikleri döneme bağlı olarak, Long COVID veya Post COVID söz konusu olabilir. Bu makalede şimdiye kadar öğrenilen uzun vadeli sonuçları hakkında bilgi edinebilirsiniz.

Bir bakışta

  • Akut COVID-19 hastalığı, uzun süreli fiziksel ve zihinsel bozukluklara neden olabilir.
  • Şikayetler SARS-CoV-2 enfeksiyonundan sonra 4 haftadan daha uzun süre devam ediyorsa veya başka türlü açıklanamayacak yeni şikayetler ortaya çıkıyorsa bu durum Long Covid; COVID-19 sonrası durum 12 haftadan fazla sürüyorsa bu durum Post COVID olarak tanımlanır.
  • Long COVID olan birçok insan dayanıksızlık, yorgunluk ve bitkinlik yaşadığını (kronik yorgunluk) belirtmiştir.
  • COVID-19’u ağır şekilde geçirenlerin, hastalığı hafif veya semptomsuz seyreden kişilere göre Long COVID geliştirme olasılığı daha yüksektir.
  • Tedavinin amacı semptomları hafifletmek ve yaşam kalitesini iyileştirmektir.

Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.

Genç bir kadın bitkin bir şekilde kanepede uzanıyor. Gözleri kapalı ve bir elini alnına tutuyor.

Long COVID nedir?

Diğer bulaşıcı hastalıklarda olduğu gibi, COVID-19'a yakalanan insanlar da enfeksiyonunun başlamasından sonra haftalar veya aylar boyunca uzun vadeli sağlık sorunları yaşayabilir.

Akut enfeksiyondan sonra semptomlar 4 haftadan daha uzun süre devam ederse veya başka bir açıklaması olmayan yeni belirtiler ortaya çıkarsa, buna Long COVID denir. 12 haftadan uzun süre sonra hala şikayetler varsa, buna Post COVID-19 sendromu veya Post COVID denir.

COVID-19’u ağır geçiren kişilerin Long COVID geliştirme riski daha yüksektir. Ancak hastalığın hafif seyretmesi veya semptomsuz enfeksiyon da uzun vadeli sonuçlara yol açabilir.

Long COVID, bir Korona enfeksiyonundan sonra hem yetişkinlerde hem de çocuklarda ortaya çıkabilir.

Long COVID olan insanlar çeşitli fiziksel ve zihinsel semptomlar yaşadıklarını belirtmiştir. Bu rahatsızlıklar yaşam kalitesini düşürecek, günlük yaşamı zorlaştıracak, çalışma hayatını ve sosyal yaşantıyı etkileyebilecek kadar şiddetli olabilir.

Şikayetleri mümkün olduğunca hafifletmek ve COVID-19’un uzun vadeli sonuçlarından etkilenen insanların yaşam kalitesini ve dayanıklılığını arttırmak için erken ve amaca uygun danışmanlık ve tedavi önemlidir.

Long COVID nasıl anlaşılır?

Long COVID olan insanların açıkladığı semptomlar bireysel ve çok çeşitlidir. Bu insanların çoğunda aynı anda birden fazla semptom görülmüştür.

Yorgunluk ve hızlı yorulma (kronik yorgunluk olarak da tanımlanır) en sık görülen semptomlar arasındadır.

Long COVID'li kişiler sıklıkla azalmış dayanıklılık ve nefes darlığı gibi semptomlar bildirir. Birçoğu ayrıca sınırlı konsantrasyon ve hafıza bozukluğu yaşar (halk arasında beyin sisi olarak da bilinir).

Long COVID kendini çok farklı şekillerde gösterir. Yorgunluk ve çabuk yorulma en sık görülen semptomlardandır.

Buna ek olarak akut SARS-CoV-2 enfeksiyonu geçtikten sonra aşağıdaki semptomlar ortaya çıkabilir:

  • Kas zayıflığı ve kas ağrısı
  • Koku ve tat duyusu bozuklukları
  • Kalıcı öksürük
  • Uyku bozuklukları, dinlendirici olmayan uyku
  • Depresyon ve anksiyete gibi psikolojik sorunlar
  • Artan saç dökülmesi
  • Göğüste ağrı ve hissedilebilir çarpıntı veya kalp teklemesi
  • Kalp ve dolaşım bozuklukları, örneğin yüksek tansiyon
  • Mide-bağırsak sorunları

Bazı kişilerde akciğer fonksiyonları da kötüleşir veya karaciğer, böbrek ve kalp fonksiyonları bozulur. Örneğin, kalp kası iltihabı veya şeker hastalığı gelişebilir veya tromboembolizm, yani kan pıhtıları nedeniyle damar tıkanıklığı oluşabilir.

Önemli bilgi: Long COVID olan birçok insan genel anlamda fiziksel ve zihinsel olarak eskisine göre çok daha az dirençlidir. Bazıları da kronik yorgunluk sendromu kriterlerini karşılayan semptomlar geliştirir.

Long COVID nasıl oluşur?

Long COVID, COVID-19'un patojeni olan koronavirüs SARS-CoV-2 ile enfeksiyonun bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Long COVID’in tam olarak nasıl oluştuğu henüz tam olarak bilinmemektedir. Uzmanlar çeşitli faktörlerin rol oynadığını varsaymaktadır. Bunlar hem ayrı ayrı, hem de birlikte etki edebilir.

Bir yandan, Korona enfeksiyonundan sonra, vücutta öncelikle kan damarlarını ve dolayısıyla çeşitli organ sistemlerini etkileyen enflamasyon süreçlerinin oluşmaya devam ettiğinden şüphelenilmektedir.

Otoimmün reaksiyonlar da (bağışıklık sistemi vücudun kendi hücrelerine saldırır) Long COVID gelişimini etkileyebilir.

Öte yandan kan hücrelerindeki değişikliklerin, damar, sinir ve bağışıklık sistemlerinin fonksiyon bozukluklarının yanı sıra çoğunlukla en küçük damarların kan pıhtıları tarafından tıkanmasının (mikrotromboemboli) hastalığın oluşumuna katkıda bulunabileceğine dair belirtiler vardır.

Long COVID’in görülme sıklığı nedir?

Long COVID’in görülme sıklığıyla ilgili veriler çok çeşitlidir.

Diğer şeylerin yanı sıra, incelenen insan grubunun tipine ve büyüklüğüne, takip süresinin uzunluğuna ve kaydedilen semptomlara ve sağlık kısıtlamalarına bağlıdırlar.

Akut SARS-CoV-2 enfeksiyonunun azalmasından çok sonra bile 100 yetişkinden 20'sinin bir veya daha fazla semptomu yaşamaya devam edeceği tahmin edilmektedir.

Mevcut bilgilere göre, kadınlar erkeklerden daha sık Long COVID geliştiriyor gibi görünmektedir. Çocukların ve ergenlerin genel olarak Long COVID'e yakalanma olasılıkları yetişkinlere göre daha düşüktür.

Ancak kaç kişinin gerçekten hasta olduğu kesin olarak açıklığa kavuşturulamamıştır.

Hangi faktörler Long COVID’i riskini artırır?

Tam olarak hangi faktörlerin Long COVID riskini artırdığı henüz tam olarak araştırılmamıştır.

Şiddetli bir COVID-19 seyri olan kişilerin uzun vadeli sağlık sorunları yaşama olasılığı daha yüksektir.
 
COVID-19'un uzun vadeli sonuçlarının ortaya çıkma olasılığı, aşağıdakiler gibi daha önce fiziksel hastalıkları olan kişiler için de artmış görünmektedir:

Long-COVID olma riskini artıran diğer faktörler şunlardır:

  • yaşlanma
  • Akut hastalığın ilk haftasındaki semptomların sayısı ve türü
  • Enfeksiyonun başlangıcındaki viral yük seviyesi
  • Kanda SARS-CoV-2'ye karşı düşük antikor seviyesi
  • Otoantikorların varlığı: Bunlar yanlış yönlendirilmiş bir bağışıklık sistemi nedeniyle ortaya çıkar ve vücudun kendi dokusuna yönelir.
  • Epstein-Barr virüsünün yeniden aktivasyonu: Bir enfeksiyondan sonra virüs vücutta kalır. Zayıflamış bağışıklık sistemi nedeniyle yeniden etkinleşebilir.

Long COVID nasıl seyreder?

İnsanların akut COVID-19 hastalığından ne kadar çabuk iyileşeceğini tam olarak söylemek mümkün değildir.

Çoğu insanda şikayetler akut enfeksiyon başladıktan sonra 4 hafta içinde azalır.

Akut hastalık geçtikten sonra semptomların devam edip etmemesi, her zaman hastalığın seyrinin şiddetine bağlı değildir. Ancak şimdiye kadarki bulgular doğrultusunda, şiddetli COVID-19 seyri olan kişilerin Long COVID geliştirmesi daha olasıdır.

Yapılan araştırmalara göre hastanede tedavi edilen COVID-19'lu 100 yetişkinden yaklaşık 76'sı taburcu olduktan 6 ay sonra hala çeşitli sağlık sorunları yaşamaktadır. Daha hafif hastalık seyri olan kişilerde, 100 kişiden yaklaşık 10'u etkilenmektedir.

Bununla birlikte yeni sağlık sorunları da ortaya çıkabilir. Bunun ne sıklıkla görüldüğünü tam olarak söylemek henüz mümkün değildir.

Long COVID'in seyri hakkında, özellikle şikayetlerin ne ölçüde gerileyebileceği veya devam edebileceği konusunda, hala uzun süreli veri eksikliği vardır. Ağır organ komplikasyonlarının ne ölçüde ortaya çıktığını tam olarak söylemek henüz mümkün değildir.

Long COVID nasıl önlenir?

Long COVID’den korunmanın tek yolu koronavirüs SARS CoV-2 enfeksiyonunu önlemekten geçer.

AHA+L kurallarına uyulması, yani mesafe ve hijyen kurallarının uygulanması, günlük yaşamda maske takılması ve evlerin düzenli olarak havalandırılmasının yanı sıra COVID-19 aşısı da önemli bir önlemdir.

Aşı olan herkesin koronavirüse yakalanma riski daha düşüktür ve ayrıca hastalığın ciddi seyretmesine karşı da korunurlar. Bu da uzun vadeli sonuçların ortaya çıkma olasılığını azaltır.

Long COVID nasıl teşhis edilir?

Long COVID’i teşhis etmek için koronavirüs SARS CoV-2 akut enfeksiyonunun başlayıp başlamadığını ve ne zaman başladığını tespit etmek önemlidir.

Daha önceden bilinen bir COVID-19 hastalığı durumunda, doktorlar hastalığın akut evresinde hangi semptomların ortaya çıktığını ve şu anda hangilerinin mevcut olduğunu soracaktır.

Ayrıca, hangi yeni sağlık sorunlarının eklenip eklenmediğini ve enfeksiyondan önce ortaya çıkan semptomların hastalık sonucunda kötüleşip kötüleşmediğini de sorgularlar.

Burada amaç tüm fiziksel ve zihinsel şikayetler ile bunların neden olduğu kısıtlamaları kaydetmektir.

Görüşme sırasında şunlar da sorulur:

  • Günlük yaşam ve çalışma hayatının etkilenip etkilenmediği ve ne ölçüde etkilendiği
  • Sosyal izolasyon hissinin olup olmadığı
  • Endişe veya depresyon gibi ruhsal semptomların ortaya çıkıp çıkmadığı
  • Zihinsel ve fiziksel fonksiyonların kısıtlanıp kısıtlanmadığı ve ne ölçüde kısıtlandığı

Semptomların türüne ve şiddetine bağlı olarak veya belirsiz şikayetler söz konusu olduğunda özel olarak uzman hekimlerin görüşü alınabilir.

Önemli bilgi: Long COVID’in doğru teşhis edilebilmesi için, semptomların nedeni olarak başka bir hastalıktan şüphelenilmemesi önemlidir.

Long COVID nasıl tedavi edilir?

Şu anda Long COVID’in spesifik bir tedavisi yoktur. Doktorlar ve araştırmacılardan oluşan ekipler tedavi konseptleri geliştirmek için yoğun çalışmalar yürütmektedir.

Rahatsızlıkları mümkün olduğunca hafifletmek ve Long COVID olan insanların yaşam kalitesini ve dayanıklılığını arttırmak için erken ve amaca uygun tıbbi danışmanlık ve tedavi hizmetleri önemlidir.

Bunlar bireysel semptomlara ve yaşam koşullarına uygun şekilde tasarlanır. Buradaki amaç, semptomların kronikleşmesini önlemektir.

Long COVID tedavisinin amacı, semptomların hafifletilmesi ve bunların kronikleşmesini önlemektir.

Fiziksel veya zihinsel bozuklukların türüne ve şiddetine bağlı olarak çeşitli önlemler sağlık durumunu iyileştirmeye yardımcı olur. Örneğin:

  • Ağrı tedavisi
  • Fiziksel ve ruhsal (bilişsel) egzersiz
  • Uyku hijyeni desteği
  • Stresi azaltma yöntemleri
  • Psikoterapötik destek

Hangi organ sistemlerinin etkilendiğine bağlı olarak özel tedavi de gerekebilir.

Long COVID olan insanların günlük yaşamlarında hastalıkla daha iyi başa çıkmayı öğrenmesi de önemlidir. Eğitimli bir personelin verdiği bireysel destek buna yardımcı olabilir.

Long COVID’de hangi rehabilitasyon seçenekleri mevcuttur?

Eğitimli, disiplinlerarası bir ekibin uyguladığı rehabilitasyon, Long COVID olan insanların gücünü geri kazanması ve daha üretken olması için yardımcı olur.

Rehabilitasyon yatarak veya ayakta gerçekleştirilebilir. Ayrıca kısıtlamaların şiddetine bağlı olarak çalışma yaşamına katılım için tedavi sonrası bakım ve hizmetlerden faydalanma seçeneği mevcuttur.

Long COVID’de rehabilitasyon hakkında ayrıntılı bilgileri Alman Emeklilik Sigortası ve Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı'nın web sitelerinde bulabilirsiniz.

Yasal kaza sigortası belirli koşullar altında COVID-19’u meslek hastalığı veya iş kazası olarak tanır. Koşulları karşılayan kişiler Long COVID nedeniyle rehabilitasyon önlemlerinden yararlanmak istemeleri halinde sigorta şirketine başvurabilir.

Long COVID ile günlük yaşamda nereden destek alabilirim?

Kendi kendine yardım grupları, Long COVID olan insanlara ve yakınlarına bilgi ve danışmanlık hizmeti ve kişisel deneyimlerini paylaşma gibi olanaklar sağlar.

COVID-19 kendi kendine yardım gruplarıyla ilgili ayrıntılı bilgileri Nationale Kontakt- und Informationsstelle zur Anregung und Unterstützung von Selbsthilfegruppen (NAKOS) (Kendi kendine yardım grupları için teşvik ve destek ulusal iletişim ve bilgilendirme merkezi)’nin web sitesinde bulabilirsiniz.

Ayrıca klinikler ve hastaneler Post COVID danışma saatleri sunar veya hastaların kendini tanıtarak danışmanlık hizmeti alabileceği Post COVID polikliniklerine sahiptir.

Almanya'daki Post COVID-19 ayakta tedavi kliniklerine genel bir bakışı, Initiative Long COVID Deutschland'ın web sitesinde bulabilirsiniz.

Long COVID hakkında daha fazla bilgiyi nerede bulabilirim?

Bir korona enfeksiyonunun uzun vadeli sonuçları hakkında daha fazla bilgi Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA) ve Robert Koch-Instituts (RKI) web sitesinde bulunabilir.

Robert Koch-Institut (RKI) ile birlikte hazırlanmıştır. Tarih:

Bu yazıyı faydalı buldunuz mu?