Boğmaca (pertussis)

Bulaşıcı hastalık boğmaca bakterileri tarafından tetiklenir. Hastalık organizmayı çok zorlayabilir ve uzun sürelidir. Sadece çocuklar değil, giderek daha fazla ergen ve yetişkin de hastalanmaktadır. Özellikle aşılama ciddi komplikasyonları önler. Düzenli olarak yenilenmesi gerekmektedir.

Bir bakışta

  • Boğmaca, bordetella cinsi bakterilerden kaynaklanır ve oldukça bulaşıcıdır.
  • Tipik olarak hırıltılı, ıslık sesli nefes ve şiddetli öksürük nöbetleri ile karakterize edilir.
  • Sadece çocuklar değil, ergenler ve yetişkinler de bu hastalığa yakalanmaktadır. Yetişkinlerde hastalık genellikle daha hafif ve daha az tipik semptomlar göstererek seyreder.
  • Bazen hastalığın geçmesi haftalar veya aylar sürer.
  • Antibiyotiklerle tedavi ise, ancak çok erken başlanılması halinde seyri ve semptomları hafifletebilir.
  • Boğmaca olan insanlar yıllar sonra tekrar hastalanabilir. Aşının koruyucu etkisi de ömür boyu değildir.

Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kendi kendine teşhis veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır.

Gözleri kapalı bir kadın eline öksürüyor.

Boğmaca nedir?

Boğmaca, bordetella cinsi bakterilerin enfeksiyonunun neden olduğu bir hastalıktır. Pertussis tıbbi terimi Latinceden gelmektedir: "tussis" "öksürük" ve "per" "çok" anlamına gelmektedir. Almanca terim de (Keuchhusten) ana semptoma odaklanır: İşitilebilir şekilde zor nefes alma ve şiddetli öksürük nöbetleri.  

Boğmaca, çoğunlukla bebeklerde, çocuklarda ve ergenlerde görülen ağır bir hastalıktır. Bununla birlikte, yetişkinler de giderek daha fazla hastalanmaktadır; ancak yetişkinlerde hastalık genellikle daha hafif bir seyir izler.   

Hastalık haftalarca hatta aylarca sürebilir. Hastalığın çok şiddetli seyri ölüme neden olabilir, ancak boğmacadan kaynaklanan ölümler çok nadirdir. Yaşamın ilk altı ayındaki yeni doğanlar ve bebekler, hastalığın şiddetli seyri nedeniyle yüksek risk altındadır. Ayrıca solunumun durmasına neden olabilir ve bu nedenle boğmaca hastalığı hastanede yatılı olarak takip edilmelidir.

Boğmacanın semptomları nelerdir?

Aşı olmayan kişilerde ilk enfeksiyon tipik olarak üç aşamada seyreder. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgileri hastalığın seyri bölümünde bulabilirsiniz. 

Başlangıçta hafif öksürük, nezle, halsizlik hissi ve bazı durumlarda hafif ateş gibi grip benzeri semptomlar ortaya çıkabilir.

Boğmacanın tipik semptomları: Şiddetli, kramplı öksürük nöbetleri, nefes alırken ıslık sesi, öksürürken dil dışarı çıkar, yüz haftalarca süren maviye dönebilir.

Hastalığın sonraki karakteristik semptomları, güçlü, spazm benzeri öksürük nöbetleri ve hastalar hava alabilmek için nefes nefese kaldıklarından, nefes alırken duyulan ıslık sesidir. Dil genellikle öksürük sırasında dışarı çıkar. Öksürük nöbetleri sırasında, hastalar genellikle balgam veya kusmuk da çıkarır. Yüzde morlaşma olabilir.

Boğmacanın nedenleri nelerdir?

Boğmacaya neden olan ana patojen, bordetella pertussis bakterisidir. Bordetella parapertussis bakterisi ve bordetella holmesii bakterisi enfeksiyonları da hastalığa yol açabilir, ancak bunların seyri genellikle daha hafif ve daha kısa sürelidir.  

Bakteriler, örneğin konuşurken, hapşırırken veya öksürürken hava yolu ile bulaşır. Bakteri içeren damlacıklar kişinin mukoza zarına geldiğinden, buna damlacık enfeksiyonu denir. Bakteriler çok kolay bulaşır. Hasta bir kişinin yakın çevredeki diğer insanlara bulaştırma olasılığı yaklaşık yüzde 80 ila 90’dır. Bu nedenle boğmaca çok bulaşıcıdır. 

Hasta kişilerin bulaştırma riskleri üç haftaya kadar sürebilir ve hastalığın ilk iki haftasında en yüksek düzeydedir. Hastaların antibiyotiklerle tedavi edilmesi halinde, tedavinin başlamasından sonra bu bulaştırma süresi yedi güne kadar kısalır.

Boğmacanın görülme sıklığı nedir?

Boğmaca dünya çapında çocuklarda en yaygın bulaşıcı hastalıklardan biridir, ancak ergenlerde ve yetişkinlerde de görülmektedir. 2019'da Almanya'da yaklaşık 10.300 boğmaca hastalığı vakası rapor edilmiştir. Ancak bildirilmeyen vaka sayısı çok daha fazladır. 

2019'da Almanya'da yaklaşık 10.300 boğmaca hastalığı vakası rapor edildi.

Boğmaca tüm yıl boyunca görülmekte, ancak sonbahar ve kış aylarında biraz daha sık ortaya çıkmaktadır. Bebeklerde ve küçük çocuklarda aşılanma oranı yüksektir (2018'de bu oran, okula yeni başlayanlarda yüzde 93 civarındaydı), ancak aşının koruyuculuğu belirli bir süreyle sınırlıdır. Bu, hem hastalığı geçirdikten sonra, hem de aşılandıktan sonra, zayıflayan bağışıklık nedeniyle tekrar enfekte olunabileceği ve boğmaca hastalığına yakalanılabileceği anlamına gelir. 

Hastalık nasıl seyreder?

Hastalığın seyri büyük ölçüde aşı korumasına bağlıdır. 

Aşılanmamış kişiler ilk kez enfekte olduğunda, hastalık tipik olarak üç aşamada ilerler. Başlangıçta semptomlar normal bir soğuk algınlığına benzer: Hastalarda nezle ve hafif öksürük olur. Bunlara hafif ateş de eklenebilir. Bu aşama bir ila iki hafta sürer. 

Hastalık ilerledikçe öksürük şiddetlenir ve solunduğunda ıslık sesiyle güçlü, kasılmalı bir öksürüğe ("staccato öksürük") dönüşür. Birkaç dakika süren bu öksürük nöbetleri 24 saat içinde 50 defa tekrarlayabilir ve çok ıstırap vericidir. Hastalar sıklıkla balgam çıkarır ve kusar. Ateşlenme nadir veya sadece hafif olur, ancak iştah ve kilo kaybı görülür. Genel olarak, bu aşama dört ila altı hafta sürer.  

Takip eden altı ila on hafta içinde semptomlar azalır ve hastalar iyileşir. 

Önemli bilgi: Boğmacanın en sık görülen komplikasyonu pnömonidir. Bebekler ve yaşlılar özellikle risk altındadır. Aşılanmamış bebeklerde boğmaca genellikle atipik bir seyir izler. Solunum durması gibi ciddi komplikasyonlar, en çok bebeklerde görülmektedir. Bu nedenle özellikle altı aydan küçük bebeklerin hastanede takip ve tedavi edilmesi gerekir. Boğmacaya bağlı ölümler nadirdir, ancak yenidoğanlarda ve bebeklerde daha büyük çocuklara, ergenlere ve yetişkinlere göre çok daha yaygındır. 

Ergenlerde, yetişkinlerde ve aşılı çocuklarda boğmaca hastalığı daha az şiddetli ve daha az karakteristiktir. Bunlarda öksürük uzun süreli olmasına rağmen, genellikle nöbet benzeri ve hırıltılı değildir ve kusmazlar. Bu nedenle hastalık genellikle teşhis edilmez. 

Çocuk hastalıkları tehlikeli midir?

Aşağıdaki videodan, tipik çocuk hastalıklarını ve bunların belirtilerini öğrenebilirsiniz.

Bu ve başka videolar YouTube kanalında da mevcuttur.

Şimdi izleyin

Bu sitede yayımlanan veri koruma bildirimleri geçerlidir.

Aşının faydaları nelerdir?

Daha önce boğmaca geçirenler tekrar hastalanabilir. Aşı da tam koruma sağlamaz. Ancak aşılı kişilerde hastalık daha hafif seyrettiğinden, Robert Koch-Institut bünyesindeki Ständige Impfkommission (Sistematik Aşı Kurulu) (STIKO) her yaş grubuna boğmacaya karşı aşı olmalarını tavsiye etmektedir.  

Temel bağışıklama

Özellikle bebeklerin aşılanması tavsiye edilir. Yapılan ilk aşıya temel bağışıklama denir. Bu temel bağışıklamanın çocukluk döneminde yapılmaması halinde, yetişkin yaşa kadar yapılabilir. 

Temel bağışıklama, aşağıdaki zamanlarda yapılması tavsiye edilen üç ayrı aşı dozundan oluşur:  

  1. Aşı: İki ay tamamlandığında (dokuzuncu haftadan itibaren)
  2. Aşı: Dört ay tamamlandığında
  3. Aşı: Birinci yaş tamamlandığında (11. ve 14. ay arası)

Yenileme aşısı

Aşı koruması, çocukluk ve ergenlik döneminde iki kez boğmaca, tetanos ve difteri karma aşısı ile aşağıdaki zamanlarda yenilenmelidir: 

  • Beş ile altı yaş arasında
  • Dokuz ile 17 yaş arasında  

Son boğmaca aşısının üzerinden on yıldan fazla bir süre geçtikten sonra, tıp uzmanları tüm yetişkinlere bir kerelik yenileme aşısı (karma aşı olarak) tavsiye etmektedir. Bu aynı zamanda, çocukken veya gençliklerinde boğmacaya karşı aşı olanlar için de geçerlidir.

Önemli bilgi: Mart 2020'den bu yana STIKO, her gebeliğin üçüncü trimesterinin başında hamile kadınlara boğmacaya karşı aşı önermektedir. Erken doğum olasılığının artması durumunda, aşı ikinci trimestirde yapılmalıdır. Böylece, yenidoğanlarda ve bebeklerde boğmaca hastalığının azaltılması hedeflenmektedir.

Ebe ve doktor gibi sağlık mesleği mensuplarının yanı sıra anaokulları veya yaşlı evleri gibi topluluk ortamlarında çalışan kişilerin her on yılda bir boğmaca aşısı olmaları tavsiye edilmektedir. 

Büyükanne ve büyükbaba, bebek bakıcıları veya çocuk bakıcıları gibi bebek ile temas halinde bulunan kişiler, doğumdan en az dört hafta önce yenileme aşısı olmalıdır. Sadece son on yıl içinde boğmaca aşısı olan yetişkinler bundan muaftır. 

Aşı tek başına değil, değişik aşılarla birlikte karma aşı şeklinde mevcuttur. Bu aşılar karma aşının bileşimine bağlı olarak tetanos, difteri, çocuk felci, tip B influenza ve hepatit B gibi diğer hastalıklara karşı koruma sağlar.

Boğmaca aşısı hakkında sık sorulan soruların yanıtları Robert Koch Enstitüsü'nün web sitesinde bulunabilir.

Aşı nasıl işe yarar?

Aşağıdaki videodan, aşının nasıl işe yaradığını öğrenebilirsiniz.

Bu ve başka videolar YouTube kanalında da mevcuttur.

Şimdi izleyin

Bu sitede yayımlanan veri koruma bildirimleri geçerlidir.

Boğmaca nasıl teşhis edilir?

Çocuklarda teşhis genellikle karakteristik semptomlara göre yapılır. Doktorlar, dile baskı uygulayarak tipik öksürüğü tetikleyebilir.  

Boğmaca, özellikle yetişkinlerde, büyük çocuklarda ve ergenlerde normal bir soğuk algınlığı ile kolaylıkla karıştırılabileceğinden, öksürüğün uzun süre devam etmesi halinde, teşhis için bir laboratuvar testi gerekir. Laboratuvar testi, hem kan testlerini hem de nazofarenksten alınan sürüntülerin testlerini içerebilir. 

Öksürüğü olan hastalarda laboratuvar testleri aşağıdaki durumlarda her zaman yapılmalıdır:

  • Boğmaca olduğu doğrulanmış bir kişiyle temas halinde
  • Hırıltının veya kusmanın eşlik ettiği öksürük nöbetleri halinde
  • Öksürüğün 14 günden uzun sürmesi halinde
  • Bebekler ve küçük çocukların, özellikle kramp şeklinde öksürük ve nefes darlığı gibi klasik boğmaca semptomları göstermeleri halinde

Önemli bilgi: Bu teşhis önerileri, hasta boğmacaya karşı aşılanmışsa veya daha önce geçirmişse de geçerlidir.

Boğmaca nasıl tedavi edilir?

Antibiyotik adı verilen antibakteriyel ilaçlar, öksürük nöbetlerinin süresini kısaltabilir ve şiddetini azaltabilir. Ancak antibiyotikler, yalnızca öksürük başlangıcında veya öksürük başladıktan sonraki ilk bir ila iki hafta içinde alınırsa etkilidir. Enfeksiyon zincirlerini kırmak için tedavi, öksürüğün başlamasından en fazla üç hafta sonrasına kadar faydalıdır. 

Öksürük şurubu genellikle herhangi bir iyileşme sağlamaz. Sert ve inatçı balgam, bazen balgam sökücülerin yardımıyla daha iyi çıkarılabilir. 

Ağır vakalarda kortizonlu enhalasyon da mümkündür, ancak bunlar genellikle etkisizdir. Oluşan balgamları kendileri öksürerek çıkaramadıklarından ve solunum yetmezliği riski yüksek olduğundan, yenidoğanlar ve küçük bebekler boğmaca olduğunda her zaman hastanede izlenmelidir.

Boğmaca olan kişiler ve hasta çocukların ebeveynleri nelere dikkat etmelidir?

Hastalar, kusmaya bağlı sıvı eksikliğini önlemek için bol sıvı içmelidir. Sıvı veya lapa şeklindeki yumuşak gıdalar, hastalık sırasında normal, genellikle daha ağır olan gıdaların yerini alabilir. 

Fiziksel efor öksürük nöbetlerine neden olabileceğinden, zorlamalardan kaçınılmalıdır, ancak temiz havada yürümek faydalıdır. 

Önemli bilgi: Boğmaca, bildirilmesi zorunlu bir hastalıktır. Anaokulu veya okul gibi kamusal kurumlara, antibiyotik tedavisine başladıktan en erken beş gün sonra tekrar gidilebilir. Tedavi uygulanmaması halinde ise, bu kurumlara en erken hastalığın başlangıcından üç hafta sonra gidilebilir.

Deutsche Gesellschaft für Pädiatrische Infektiologie e.V. (Alman Pediatrik Enfeksiyon Hastalıkları Derneği) tarafından kontrol edilmiştir. Tarih:

Bu yazıyı faydalı buldunuz mu?