Akut böbrek yetmezliği

Böbrekler kısa bir süre içinde sadece sınırlı bir şekilde çalışıyorsa veya hiç çalışmıyorsa buna akut böbrek yetmezliği denir. Hastalık tedavi edilmezse hayati tehlike oluşturabilir. Tedavi bunu önlemeye yardımcı olur.

Bir bakışta

  • Akut böbrek yetmezliği durumunda, böbrekler sadece sınırlı bir şekilde çalışır veya çalışmadığı hiç çalışmaz.
  • Böbrek fonksiyonu genellikle 48 saat içinde önemli ölçüde azalır.
  • Aniden daha az idrar çıkışı olması ilk belirtidir.
  • Akut böbrek yetmezliğinin birçok nedeni vardır. Bu, örneğin bir kazadan sonra ciddi kan kaybı olabilir.
  • Bazı ilaçlar veya önceki hastalıklar da böbreklere zarar verebilir.
  • Tedavi edilmezse böbrek yetmezliği hayati tehlike oluşturabilir. Erken teşhis edilirse, genellikle tedavi edilebilir.

Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.

Hastane yatağında damar yolundan tedavi alan bir kadın

Akut böbrek yetmezliği nedir?

Böbrek yetmezliği olarak da bilinen akut böbrek yetmezliğinde böbrek fonksiyonu hızla azalır - genellikle 2 gün içinde. Ağır vakalarda, böbrekler tamamen çalışmayı bırakabilir.

Böbrekler, kanı metabolik atık ürünlerinden temizler. Böbrekler, bunların normal olarak atıldığı idrarı üretirler.

Böbrekler düzgün çalışmayı bıraktığında, bu maddeler kanda birikir. Bu, ileri aşamalarda hayati tehlike oluşturabilen idrar zehirlenmesine yol açar. Ayrıca dokuda daha fazla sıvı birikir (ödem oluşumu). 

İnsanlar bir kazada çok kan kaybettiğinde akut böbrek yetmezliği oluşması mümkündür. 

Bazı ilaçlar veya önceki hastalıklar da böbrek aktivitesini kısıtlayabilir.

Akut böbrek yetmezliği zamanında fark edilir ve tedavi edilirse, genellikle tamamen iyileşebilir.

Böbrek yetmezliği semptomları nelerdir?

Akut böbrek yetmezliği genellikle ilk başta fark edilmez. Bununla birlikte, idrar miktarının azalması ilk göstergedir.

Komplikasyonlar olduğunda diğer semptomlar ortaya çıkar.

Sıvı biriktiği için, başlangıçta öncelikle bacaklarda olmak üzere, dokuda giderek daha fazla depolanır. Daha sonra akciğerlerde sıvı birikebilir (pulmoner ödem), bu da solunum problemlerine yol açar. Sıvı ayrıca karında da toplanabilir (assit).

Yorgunluk, baş ağrısı, mide bulantısı ve kusma, metabolik ürünlerin artık idrarla atılmadığının ve vücutta biriktiğinin işaretleri olabilir.

Bu tür idrar zehirlenmesinin (üremi) diğer belirtileri kahverengimsi sarı renkli ve kaşıntılı bir deridir. Bazen nefeste idrar kokusu veya kas krampları olur. Etkilenen kişi ileri seviyede genellikle kafa karışıklığı yaşar. Epileptik nöbetler veya bilinç kaybı ve koma oluşabilir.

Akut böbrek yetmezliğinin nedenleri nelerdir?

Tıp, böbreğin önünde (prerenal), böbrekte (intrarenal) veya böbreğin arkasında (postrenal) yatan nedenleri ayırt eder.

Prerenal Böbrek Yetmezliği

Prerenal nedenler, yani böbreklerin önünde yatan nedenler, organda daha zayıf kan dolaşımına yol açar. Akut hastalıkların yaklaşık yüzde 60'ını tetiklerler.

Bunun nedeni, örneğin ağır kanamalı kazalarda, yoğun yanıklarda veya şiddetli ve kalıcı ishal ve kusmanın bir sonucu olarak ağır sıvı kaybı olabilir. Bununla birlikte, prerenal böbrek yetmezliği, pompa fonksiyonunun kısıtlanması nedeniyle kan basıncının aniden düştüğü bir kalp krizinin olası bir sonucu da olabilir. 

İntrarenal böbrek yetmezliği

İntrarenal nedenlerle böbreğin kendisi zarar görür. Hastalıkların yaklaşık yüzde 35'inden sorumludurlar.

En yaygın tetikleyici akut tübüler nekrozdur. Böbrek dokusunun bir kısmı, tübüler sistem, zarar görür. Bunun nedeni böbreklere giden kan akışının azalması olabilir. Bu daha uzun sürerse, tübüler hücrelerin ölmesi mümkündür. 

Antibiyotikler gibi ilaçlar, ağır metaller veya iltihap da böbreğin kendisine zarar verebilir. 

Postrenal Böbrek Yetmezliği

Postrenal nedenler, yani böbreklerin arkasında yatan nedenler, yüzde 5 ile akut böbrek yetmezliğini tetikleme olasılığı en düşük olanlardır. Üretrada böbrek ve üreter taşları, tümörler, kan pıhtıları veya tıkanıklıklar, idrarın yeterince boşalmadığı anlamına gelir. 

Akut böbrek yetmezliğinin görülme sıklığı nedir?

Hastaneye başvuran her 100 kişiden 7'sine doktorlar akut böbrek yetmezliği teşhisi koymaktadır. 

Hastaneye başvuran her 100 kişiden yaklaşık 7'sine akut böbrek yetmezliği teşhisi konmaktadır.

Akut böbrek yetmezliği nasıl seyreder?

Akut böbrek yetmezliği olan kişiler, erken tedavi edilirlerse genellikle tam olarak iyileşirler.

Bununla birlikte, uzun vadede 100 kişiden yaklaşık 15'i kan yıkamaya (diyaliz) ihtiyaç duymaktadır. Bu, böbreğin işlevini üstlenir ve zararlı maddeleri kandan uzaklaştırır.

Akut böbrek yetmezliğinin seyri de nedene bağlıdır. Doktorlar bir kazadan sonra büyük miktarda kan kaybını zamanında tedavi ederse, böbrekler genellikle daha sonra normal şekilde çalışır. 

Hastalığın yaşı ve süresi de seyri etkiler.

Şiddetli bir seyri daha olası kılan komplikasyonlar da vardır. Bu, kanda artan miktarda potasyumun biriktiği hiperkalemiyi içerir. Bu, hayati tehlike oluşturan kardiyak aritmilere yol açabilir.

Artan sıvı ayrıca dokuda birikebilir ve örneğin akciğer ödemine yol açabilir.

Önemli bilgi: Akciğer ödemi durumunda, vücuda artık yeterli oksijen sağlanmaz. Bu, hızlı bir şekilde tedavi edilmesi gereken tıbbi bir acil durumdur.

Akut böbrek yetmezliği erken teşhis edilebilir mi?

Yüksek risk altındaki kişilerde olası böbrek yetmezliğini erken aşamada tespit etmek için hastanede kandaki kreatinin düzeyi düzenli olarak ölçülür.

Böbrekler normal çalıştığında, kreatinin idrarla atılır. Akut böbrek yetmezliğinde metabolit vücutta kalır ve kanda birikir. Değer kısa sürede yükselirse, bu akut böbrek yetmezliğinin bir göstergesidir.

Akut böbrek yetmezliği nasıl teşhis edilir?

Böbrek yetmezliğini belirlemek için doktorlar atılan idrar miktarını ölçer. Bu belirli bir değerin altına düşerse, akut bir hastalık vardır. 

Kandaki kreatinin miktarı da ölçülebilir. Bu değerin artması böbrek yetmezliğinin de göstergesidir.

Bazen böbrek yetmezliğinin nedeni, şiddetli kanama gibi, açıktır. Durum böyle değilse, daha fazla kan ve idrar testleri düşünülebilir. Bir ultrason, bir tümörün veya böbrek taşlarının neden olup olmadığını gösterebilir. Bazen doku alınması da (biyopsi) gereklidir.

Akut böbrek yetmezliği nasıl tedavi edilir?

Akut böbrek yetmezliğinin nasıl tedavi edildiği, nedenine bağlıdır. 

Sıvı dengesinin dengede kalması önemlidir. Vücutta çok fazla sıvı varsa bazen dokuda hayati tehlike oluşturan şişlikler (ödem) oluşabilir. Çok az sıvı olması böbrek dokusuna zarar verebilir. Eksikliği gidermek için hastalara infüzyon şeklinde sıvı verilir.

Akut böbrek yetmezliği durumunda sıvı dengesinin dengede tutulması önemlidir.

Akut böbrek yetmezliğini ilaçlar tetiklemişse, doktorlar bunların nasıl değiştirilebileceğini veya dozun nasıl ayarlanabileceğini kontrol eder.

İdrar veya böbrek taşları nedeniyle idrar atılamıyorsa, bunlar çıkarılmalıdır. 

Tedavi daha uzun sürerse ve böbrek fonksiyonu kısıtlı kalırsa, kan yıkama (diyaliz) şeklinde renal replasman tedavisi bir seçenektir. 

Bazen böbrek o kadar ağır hasar görür ki kalıcı diyaliz gerekir. Doktorlar ayrıca böbrek nakli de önerebilir.

Böbrek yetmezliği: Tedavi sonrası bakım neleri kapsar?

Tedaviden sonra böbrek fonksiyonunun aile hekiminiz tarafından düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir. 

Bu, özellikle kronik böbrek hastalığı riski yüksek olan kişiler için geçerlidir. Bunlara yaşlı insanlar ve kronik böbrek hastalığı olan kişiler dahildir. 

Kronik böbrek hastalığında nereden destek alabilirim?

Kendi kendine yardım grupları, kronik böbrek hastalığı olan kişilere bilgi edinme, tavsiye alma ve deneyim alışverişi imkanı sağlar. 

Uygun kendi kendine yardım gruplarını, Kendi Kendine Yardım Gruplarının Teşvik ve Desteği için Ulusal İletişim ve Bilgi Merkezi'nin (NAKOS) veri tabanında bulabilirsiniz.

Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır. Tarih:

Bu yazıyı faydalı buldunuz mu?