Hastalıklar Toksoplazmoz

Toksoplazmoza toxoplasma gondii paraziti neden olur. Bu bulaşıcı hastalık dünya genelinde yaygındır ve hayvanlardan insanlara bulaşır (zoonoz).

Toksoplazmoz enfeksiyonu genellikle zararsız ve semptomsuz seyreder. Bununla birlikte, enfeksiyon bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler için tehlikeli olabilir.

Parazit kadınlara ilk kez gebelik sırasında bulaşırsa doğmamış çocukta ağır malformasyonlara neden olabilir. 

Gebelikte toksoplazmoz testi

Kişinin daha önce toksoplazmoz enfeksiyonu geçirdiği için bağışıklığa sahip olup olmadığı gebeliğin başlangıcında kan testiyle belirlenebilir. Toksoplazmoz olduğuna dair makul bir şüphe yoksa kişinin bu test masrafını bireysel sağlık hizmeti (IGeL) olarak kendisi karşılaması gerekir.

Bağışıklık sistemi iyi çalışan sağlıklı kişilere toksoplazmoz bulaşsa bile genellikle hiçbir semptom görülmez.
 
Bazı kişilerde şunlar gibi grip benzeri şikayetler görülebilir:

• Ateş
• Baş ağrısı
• Kas ağrısı
• Baş ve boyun bölgesinde şişmiş lenf düğümleri

Semptomlar genellikle kendiliğinden iyileşir. Daha sonra, patojen yaşam boyu vücutta kalır ve bağışıklık sistemi sağlıklı olan kişilerde başka şikayetlere neden olmaz. 

Bağışıklık sistemi düzgün işleyen kişilerde nadiren gözde retina ve koroid iltihabı veya beyin iltihabı gelişebilir.

Toksoplazmoz, Toxoplasma gondii parazitinin bulaşmasıyla ortaya çıkar. 

Enfeksiyon çoğunlukla şu durumlarda gerçekleşir:

• Patojen kistleri içeren et veya et ürünlerinin (özellikle de domuz ve kümes hayvanı) çiğ veya yeterince pişmeden tüketilmesi
• Örneğin, kedi kumunu temizlerken veya bahçede çalışırken (dolaylı temas enfeksiyonu) kedi dışkısıyla temas
• Bulaşıcı patojen içeren meyve ve sebzelerin tüketilmesi

Parazit şu şekillerde de bulaşabilir:

• Gebelik sırasında anneden doğmamış çocuğa
• Organ nakli ile

Bu aşamadaki parazit örneğin, enfekte meyve, sebze ve etten ya da pis topraktan veya kedi dışkısından insan bağırsağına geçer. Parazitler burada çoğalıp başka dokulara gidebilir. Ağırlıklı olarak beyinde, gözün retinasında ve iskelet ve kalp kaslarında bulunan parazitler, olgunluk aşamalarına geçer. Bu aşamalara kist denir. Bu kistler ömür boyu dokuda kalır.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler toksoplazma nedeniyle hayati risk oluşturacak düzeyde hastalanabilir. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilere örnekler:

• AIDS veya kanser hastalıkları olan hastalar.
• Kök hücre veya organ nakli alanlar Bu kişilerde toksoplazma beyin iltihabına (ensefalit) veya başka organlarda iltihaplara yol açabilir.

Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde yeni enfeksiyonların yanı sıra eski bir enfeksiyonun yeniden alevlenmesi de mümkündür. Bunun nedeni parazitlerin enfeksiyon sonrasında yaşam boyu kist olarak dokuda kalmasıdır.

Parazit gebe kadınlara bulaşırsa ne olur?

Kadınlara gebelik sırasında ilk kez toksoplazma bulaşırsa çocukta ağır malformasyonlara veya beyin ve gözlerde hasara neden olabilir. Hastalık düşüğe de yol açabilir. Bu durum özellikle de gebeliğin ilk aylarında gelişen enfeksiyonlar için geçerlidir. 

Gebelik öncesi toksoplazma enfeksiyonu geçirmiş kadınların genellikle bağışıklığı olduğunda dolayı çocuk için bir tehlike oluşmaz.

Almanya'da insanların yaklaşık yarısı toksoplazmoz parazitleri taşımaktadır.

Gençlerin enfekte olma sıklığı yaşlılara göre daha düşüktür. Yaşla birlikte toksoplazmozun halk içindeki yaygınlığı giderek artar. 70 yaş üzeri kişilerin yaklaşık yüzde 80'ine Toxoplasma gondii bulaşmıştır. 

Almanya'da yenidoğanlarda her yıl 5 ila 23 toksoplazmoz hastalığı tespit edilmektedir. Ancak pek çok durumda hastalıklar doğumdan aylar veya hatta yıllar sonra ortaya çıktığı için genelde bildirilmez. Bu nedenle yenidoğanlardaki gerçek enfeksiyon sayısının çok daha yüksek olduğu düşünülmektedir. 

Daha önce bu patojen bulaşmamışsa bağışıklığı zayıf olan kişilerin ve gebe kadınların kendilerini Toxoplasma gondii enfeksiyonuna karşı koruması gerekir.

Aşağıdakiler toksoplazmoz enfeksiyonunu önler:

• Çiğ veya az pişmiş et yemekten (özellikle de domuz eti) kaçının
• Meyve ve sebzeleri iyice yıkayın
• Özellikle de yemek yemeden önce, çiğ etle temastan sonra, bahçe işleri, tarla veya toprak işleri yaptıktan sonra ve oyun parkına gittikten sonra ellerinizi düzenli olarak yıkayın
• Evinde kedi besleyen hamileler, kedilerini sadece konserve veya kuru mama ile beslemelidir.
• Kedi tuvaletleri, hamile olmayan veya bağışıklık sistemi zayıf olmayan kişiler tarafından her gün sıcak su ile temizlenmelidir.
• Sokakta gezen kedilere mümkünse dokunmayın.

Toksoplazmoz şüphesi varsa doktorlar genelikle kan alıp test için laboratuvara gönderir. Bazen, parazitlerin bulunabileceği diğer vücut sıvıları da teste gönderilebilir. 

Laboratuvar analizleri

Laboratuvar testleri bağışıklık sisteminin patojenle temas edip etmediğini veya yeni bir enfeksiyon olup olmadığını gösterir. Bunun için kanda toksoplazma antikoru olup olmadığına bakılır. Ayrıca örnekte parazitlerin genetik materyalini tespit etmek için PCR testi kullanılabilir.

Beyinde görüntüleme yöntemleri

Beyin iltihabı semptomları varsa doktorlar beyin için görüntüleme tetkikleri yapabilir.

Göz muayenesi

Gözün etkilenmesi halinde, uzman doktorlar gözün arkasını incelemek için özel bir ekipman kullanarak gözdeki tipik enflamatuvar değişiklikleri ve yara izlerini tespit edebilir.

Doğumdan sonra edinilen komplike olmayan toksoplazmoz, genellikle sadece takip edilir ve genellikle tedavi gerektirmez.

Tedavi ne zaman bir seçenektir?

Şu durumlarda tedavi gereklidir:

• Bağışıklığı zayıf bir kişi hastalığa yakalandıysa
• Gözler etkilendiyse
• Gebe bir kadın ve yenidoğan enfekte olduysa

Hangi ilaçlar kullanılır?

Toxoplasma gondii parazitinin metabolizmasına müdahale eden bir takım ilaçlar vardır. Ayrıca bazı antibiyotikler de patojene karşı etkilidir. Çoğunlukla şu etken maddeler kullanılır: spiramisin, pirimetamin, sülfadiazin, klindamisin, kotrimoksazol ve atovakuon. 

Gebe kadınlara ve yenidoğanlara ek olarak folik asit de verilir.